Προσφερόμενα Προγράμματα Πρωτοβάθμιας

Δομημένα Προγράμματα Επιμόρφωσης εντός της σχολικής μονάδας

(1) Πρόληψη και διαχείριση των σχολικών συγκρούσεων σε Νηπιαγωγεία και Δημοτικά σχολεία

Η σύγκρουση είναι μέρος της καθημερινής ζωής, αναπόφευκτο μέρος των ανθρώπινων σχέσεων και κατ’ επέκταση αποτελεί ένα φυσιολογικό κομμάτι της ενδοσχολικής ζωής. Η σχολική μονάδα, ως εκπαιδευτικός οργανισμός είναι μια αυτορρυθμιζόμενη κοινότητα διαφορετικών ομάδων, συμφερόντων και αξιών, όπου το περιβάλλον είναι περίπλοκο και έτσι οι συγκρούσεις είναι αναπόφευκτες. Επομένως, η επίλυση της σύγκρουσης ανάγεται σε επιτακτική ανάγκη, τόσο για την ομαλή διεξαγωγή των μαθημάτων όσο και για την αποτροπή σωματικής βλάβης των μαθητών/ μαθητριών. Η επίλυση συγκρούσεων έχει ως στόχο την ελαχιστοποίηση ή τον τερματισμό της σύγκρουσης στη σχολική μονάδα και είναι σημαντικό να γνωρίζουμε πώς να την επιλύουμε ειρηνικά και αποτελεσματικά.

Η σχολική διαμεσολάβηση είναι ένας αποτελεσματικός τρόπος επίλυσης των συγκρούσεων των μαθητών/μαθητριών και αποτελεί έναν εναλλακτικό τρόπο στη διαχείριση των συγκρουσιακών καταστάσεων στο σχολείο και για αυτό προτείνεται η εφαρμογή της. Με την εφαρμογή του Προγράμματος «Πρόληψη και διαχείριση των σχολικών συγκρούσεων σε Νηπιαγωγεία και Δημοτικά σχολεία», οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές/μαθήτριες, χρησιμοποιώντας την τεχνική της διαμεσολάβησης, βοηθούν τα παιδιά να λύσουν τις διαφορές τους εποικοδομητικά.

Το περιεχόμενο της εκπαίδευσης είναι τόσο θεωρητικό όσο και πρακτικό. Οι εκπαιδευτικοί εκπαιδεύονται σε δεξιότητες επικοινωνίας και ενεργητικής ακρόασης, στην έκφραση και διαχείριση συναισθημάτων, σε ζητήματα διαφορετικότητας και αποδοχής και τέλος στη διαδικασία της διαμεσολάβησης.

Συγκεκριμένα το Πρόγραμμα στοχεύει στην ενδυνάμωση των σχολικών μονάδων, των διευθύνσεων και των εκπαιδευτικών για:

• κατανόηση των δυναμικών που αναπτύσσονται στις συγκρούσεις
• διδασκαλία μαθημάτων από τους/τις εκπαιδευτικούς που αποσκοπούν στην απόκτηση, από τα παιδιά, δεξιοτήτων πρόληψης και διαχείρισης των σχολικών συγκρούσεων
• εφαρμογή τεχνικών, πρακτικών και στρατηγικών από τους/τις εκπαιδευτικούς για πρόληψη και διαχείριση των σχολικών συγκρούσεων (π.χ. παιδαγωγικός διάλογος, ανταπόκριση στον θυμό κ.ά.)
• εκπόνηση συστημικής και ολιστικής πολιτικής για αντιμετώπιση των συγκρούσεων.

Η ομάδα του Παρατηρητηρίου ετοίμασε το Εγχειρίδιο «Επίλυση συγκρούσεων στο Δημοτικό Σχολείο» το οποίο απευθύνεται σε μαθητές/μαθήτριες και προσεγγίζει το θέμα της ειρηνικής επίλυσης συγκρούσεων, σε δύο επίπεδα:

• καλλιεργεί γνώσεις και δεξιότητες σε όλα τα παιδιά, ώστε να είναι σε θέση να αποτρέπουν ή/και να διαχειρίζονται αποτελεσματικά τις μεταξύ τους διαφωνίες.
• προετοιμάζει ομάδα παιδιών του σχολείου, ώστε να λειτουργούν οι ίδιοι ως διαμεσολαβητές.

Επιπρόσθετα, ετοιμάστηκε Οδηγός Εκπαιδευτικού «Σχολική Διαμεσολάβηση στο Δημοτικό Σχολείο», ο οποίος επιδιώκει να στηρίξει την κάθε σχολική μονάδα που επιθυμεί να εφαρμόσει τη σχολική διαμεσολάβηση με διαμεσολαβητές/διαμεσολαβήτριες τους/τις εκπαιδευτικούς και να ενισχύσει την προσπάθεια προετοιμασίας των παιδιών που επιλέγονται να γίνουν διαμεσολαβητές/διαμεσολαβήτριες συνομηλίκων σε Πρόγραμμα Διαμεσολάβησης που εφαρμόζει ή επιθυμεί να εφαρμόσει η σχολική μονάδα.

(2) Πρόληψη και διαχείριση του σχολικού εκφοβισμού σε Νηπιαγωγεία και Δημοτικά Σχολεία

Ο σχολικός εκφοβισμός παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα κυριότερα προβλήματα, τα οποία καλείται να διαχειριστεί μια σχολική μονάδα σε παγκόσμιο επίπεδο (Espelage et al., 2016) . Ο σχολικός εκφοβισμός ορίζεται ως συστηματική και επαναλαμβανόμενη σκόπιμη πράξη βίας από κάποιον/ους που έχει/ουν περισσότερη δύναμη προς κάποιον/ους που έχει/ουν λιγότερη δύναμη (Gladden et al., 2014). Στη σχολική πραγματικότητα της Κύπρου, παρατηρείται δυσκολία στην αναγνώριση του εκφοβισμού και του διαχωρισμού του από άλλες μορφές βίας, καθώς και στις προσεγγίσεις διαχείρισης που προτείνονται σε κάθε περίπτωση. Η σωστή ενημέρωση και γεφύρωση της επικοινωνίας μεταξύ εκπαιδευτικών,παιδιών και γονέων/κηδεμόνων μπορούν να βοηθήσουν στην υπέρβαση της δυσκολίας αυτής.

Τα Προγράμματα του ΠΑ.ΒΙ.Σ. που εφαρμόζονται σε Νηπιαγωγεία, Δημοτικά και Γυμνάσια, έχουν στόχο τόσο την αναγνώριση και την κατανόηση της εκφοβιστικής συμπεριφοράς στο σχολείο, όσο και την έγκαιρη παρέμβαση με σκοπό τη μείωση του σχολικού εκφοβισμού και της θυματοποίησης. Επιπρόσθετα, στόχος των προγραμμάτων εκπαίδευσης είναι η ανάπτυξη ολιστικών προσεγγίσεων για την αντιμετώπιση της σχολικής βίας και του εκφοβισμού, με τη συμμετοχή και τη συμβολή όλων των μελών της σχολικής κοινότητας σε συνεργασία με εξωτερικούς φορείς και την τοπική κοινότητα.

Η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών περιλαμβάνει τρόπους αναγνώρισης των περιστατικών σχολικού εκφοβισμού, συγκεκριμένες μεθόδους διαχείρισης των περιστατικών από το σχολείο και εισηγήσεις για εφαρμογή της πολιτικής του ΥΠΠΑΝ για αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού.

Συγκεκριμένα το Πρόγραμμα στοχεύει στην ενδυνάμωση των σχολικών μονάδων, των διευθύνσεων και των εκπαιδευτικών για:

• αναγνώριση του φαινομένου του σχολικού εκφοβισμού και ευαισθητοποίηση γύρω από αυτό το ζήτημα
• εφαρμογή τεχνικών, πρακτικών και στρατηγικών για πρόληψη και διαχείριση του σχολικού εκφοβισμού
• εφαρμογή της πολιτικής του ΥΠΑΝ για πρόληψη και διαχείριση του σχολικού εκφοβισμού
• διδασκαλία μαθημάτων από τους/τις εκπαιδευτικούς που αποσκοπούν στην απόκτηση από τα παιδιά δεξιοτήτων πρόληψης και διαχείρισης του σχολικού εκφοβισμού (π.χ. ανάπτυξη ενσυναίσθησης, ενεργοποίηση των παιδιών-θεατών, διεκδικητική συμπεριφορά κ.ά.).

Η ομάδα του Παρατηρητηρίου ετοίμασε το Εγχειρίδιο «Αναγνώριση και Ευαισθητοποίηση γύρω από τον Σχολικό Εκφοβισμό» για την εκπαίδευση των παιδιών σε θέματα αναγνώρισης, ενσυναίσθησης και αναφοράς των περιστατικών σχολικού εκφοβισμού.

Επιπρόσθετα, ετοιμάστηκε Οδηγός Εκπαιδευτικού «Προσεγγίσεις Διαχείρισης του Σχολικού Εκφοβισμού» ο οποίος επιδιώκει να στηρίξει την κάθε σχολική μονάδα που επιθυμεί να εφαρμόσει προσεγγίσεις διαχείρισης του Σχολικού Εκφοβισμού ως μέρος μιας ολιστικής πολιτικής πρόληψης και παρέμβασης της σχολικής μονάδας. Στον τομέα της παρέμβασης προτείνεται συγκεκριμένα η εφαρμογή δύο προσεγγίσεων, ανάλογα με τη φύση της περίπτωσης που εξετάζεται κάθε φορά.

(3) Πρόληψη και διαχείριση της σχολικής παραβατικότητας σε Δημοτικά σχολεία

Το Πρόγραμμα προσφέρεται για πρώτη φορά τη σχολική χρονιά 2026-2027 και σε αυτό θα επιλεγεί να συμμετάσχει μικρός αριθμός σχολείων στη βάση των κριτηρίων που σημειώνονται στο κείμενο της Εγκυκλίου. Θα προσφερθούν δέκα (10) θέσεις για εγγραφή στην πλατφόρμα εγγραφών του Π.Ι. Τα σχολεία αυτά θα ενημερωθούν κατά πόσον έχουν ή όχι επιλεγεί να παρακολουθήσουν το συγκεκριμένο Πρόγραμμα αμέσως μετά τη λήξη προθεσμίας αιτήσεων.

Το Πρόγραμμα στοχεύει στην ενδυνάμωση των σχολικών μονάδων και των εκπαιδευτικών για:

• κατανόηση της ψυχολογίας πίσω από την εναντιωματική συμπεριφορά
• αναστοχασμό σε παιδαγωγικούς τρόπους αντίδρασης στην προκλητική συμπεριφορά
• εφαρμογή οικοσυστημικών και συμπεριφοριστικών εργαλείων αντιμετώπισης της παραβατικής συμπεριφοράς
• λήψη μέτρων πρόληψης της σχολικής παραβατικότητας
• δημιουργία πολιτικής για διαχείριση των προβλημάτων πειθαρχίας
• ενίσχυση της ψυχική ανθεκτικότητας

(4) Δίκτυο για πρόληψη της βίας και παραβατικότητας μέσω της δημιουργίας θετικού σχολικού κλίματος και της ενίσχυσης της παιδαγωγικής σχέσης

Στο πλαίσιο πρόληψης της βίας και παραβατικότητας το συγκεκριμένο δίκτυο επικεντρώνεται στη δημιουργία θετικού σχολικού κλίματος και στην ενίσχυση της παιδαγωγικής σχέσης εκπαιδευτικού και μαθητών/ μαθητριών.

Στόχος του Δικτύου είναι η επιμόρφωση δύο εκπροσώπων από κάθε σχολική μονάδα που θα συμμετάσχει (Νηπιαγωγεία ή Δημοτικά Σχολεία) σε θέματα πρόληψης της βίας και της παραβατικότητας, μέσα από τη δημιουργία θετικού σχολικού κλίματος και την ενίσχυση της παιδαγωγικής σχέσης μεταξύ εκπαιδευτικών και μαθητών/μαθητριών.

Μέσα από την καλλιέργεια επικοινωνιακών δεξιοτήτων και την υλοποίηση βιωματικών δράσεων, ενδυναμώνεται η σχέση εμπιστοσύνης τόσο ανάμεσα στον/στην εκπαιδευτικό και τους/τις μαθητές/μαθήτριες όσο και μεταξύ των ίδιων των παιδιών. Παράλληλα, διαμορφώνεται ένα ευχάριστο και υποστηρικτικό κλίμα στην τάξη -και κατ’ επέκταση στο ευρύτερο σχολικό περιβάλλον- μέσω της συναπόφασης και της συνδιαμόρφωσης κοινών ρουτινών και θετικών πρακτικών.

Η συνοχή της ομάδας οικοδομείται με φυσικό και αβίαστο τρόπο, καλλιεργώντας σχέσεις αμοιβαίου σεβασμού που θεμελιώνονται στην εμπιστοσύνη και όχι στην επιβολή. Μέσα από την ενδυνάμωση κάθε εκπαιδευτικού με ένα ευρύ φάσμα τεχνικών και δραστηριοτήτων, προάγονται υγιείς αλληλεπιδράσεις και ενισχύεται η αποτελεσματική επικοινωνία εντός της σχολικής κοινότητας.

Απώτερος σκοπός είναι η καλλιέργεια μιας υγιούς, θετικής και συμπεριληπτικής σχολικής κουλτούρας, τόσο σε επίπεδο τάξης όσο και στο ευρύτερο σχολικό περιβάλλον, η οποία συμβάλλει ουσιαστικά και προληπτικά στη μείωση φαινομένων βίας και παραβατικότητας.

Οι εκπαιδευτικοί μέσα από τις επιμορφωτικές συναντήσεις και δράσεις, στο πλαίσιο του Δικτύου, θα έχουν την ευκαιρία να:

• γνωρίσουν το θεωρητικό υπόβαθρο για το πώς το θετικό, σχολικό κλίμα και η δυνατή, παιδαγωγική σχέση αποτελούν σημαντικούς πυλώνες πρόληψης της βίας και παραβατικότητας
• έρθουν σε επαφή με βιωματικές, διαδραστικές δραστηριότητες
• σχεδιάσουν συγκεκριμένα μαθήματα και να τα εφαρμόσουν
• αλληλεπιδράσουν με άλλους/άλλες εκπαιδευτικούς του Δικτύου και να αναστοχαστούν πάνω στα εν λόγω μαθήματα
• λειτουργήσουν ως πυρήνες για τη διάχυση της νέας γνώσης και εμπειρίας, στις σχολικές τους μονάδες
• παρουσιάσουν κάποιες αλλαγές (π.χ. κοινές ρουτίνες και πρακτικές, βελτίωση σχολικού κλίματος) στη σχολική τους μονάδα