Στο βιβλιαράκι παρουσιάζονται τα Προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης που προσφέρονται από το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά. Παράλληλα με τα Προγράμματα αυτά, έχει συμπεριληφθεί στο βιβλιαράκι και μια σειρά νέων Προγραμμάτων, τα οποία επικεντρώνονται στις πολιτιστικές και κοινωνικές παραμέτρους του περιβάλλοντος. Έχουν σαν σημείο αναφοράς τους νέα πεδία μελέτης, που σχετίζονται τόσο με την πολιτιστική κληρονομιά του τόπου μας, όσο και με το ιδιαίτερο περιβαλλοντικό ενδιαφέρον που παρουσιάζει η ευρύτερη περιοχή του Τροόδους.

Καινοτομία των αναμορφωμένων Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης αποτελεί η ένταξη μιας νέας σειράς Προγραμμάτων που σχετίζονται με την αξιοποίηση των Μουσείων της περιοχής του Πεδουλά, ως χώρων μελέτης και δραστηριοποίησης των μαθητών. Η μουσειακή αγωγή αποτελεί ένα σημαντικό πεδίο αγωγής των μαθητών, με στόχο τη γνωριμία, την εκτίμηση και το σεβασμό της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και παράδοσης και συνάδει προς τους στόχους του σχολείου του μέλλοντος και τις βασικές αρχές της εκπαίδευσης του 21^ου αιώνα. Γι’ αυτό έχουν σχεδιασθεί στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά Προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης προσανατολισμένα στις πολιτιστικές διαστάσεις του περιβάλλοντος και στην αξιοποίηση των πολιτιστικών πεδίων της κοινότητας. Μέσω αυτών μπορούν να αναδειχθούν οι συσχετισμοί που υπάρχουν ανάμεσα στο περιβάλλον και τον πολιτισμό, την παράδοση και τη λαογραφία του λαού μας. Συγκεκριμένα, έχουν περιληφθεί στα Προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης του Κέντρου του Πεδουλά το Βυζαντινό Μουσείο, καθώς επίσης και το Λαογραφικό Μουσείο, παράλληλα με τη μελέτη των βυζαντινών εκκλησιών που καθιστούν την κοινότητα Πεδουλά αδιαμφισβήτητο μάρτυρα και συνεχιστή της χριστιανικής παράδοσης.

Σημειώνεται ότι τα σχετικά με το δάσος Προγράμματα του Κέντρου έχουν εμπλουτισθεί και συνδεθεί με την πλούσια γεωλογική κληρονομιά του Τροόδους. Τα πετρώματα του Τροόδους εξετάζονται σε συνάρτηση με τη χλωρίδα της περιοχής, καθώς επίσης και με την αρχιτεκτονική των κτηρίων.

Τέλος, μέσα από το βιβλιαράκι παρουσιάζεται συνοπτικά η συλλογιστική των Προγραμμάτων, ο τρόπος οργάνωσης και σχεδιασμού τους, οι βασικές τους επιδιώξεις (για μαθητές και εκπαιδευτικούς), καθώς επίσης και οι αλληλοσυνδέσεις των Προγραμμάτων με το Αναλυτικό Πρόγραμμα της Μέσης Εκπαίδευσης.

2. ΒΑΣΙΚΗ ΣΥΛΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Η οργάνωση και ο σχεδιασμός των Προγραμμάτων του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά στηρίζεται στην ανάδειξη του κοινωνικού-κριτικού χαρακτήρα της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και επικεντρώνεται στην Εκπαίδευση για την Αειφορία. Βασική συλλογιστική για το σχεδιασμό των Προγραμμάτων του Κέντρου αποτέλεσε αφενός η ανάδειξη του Κέντρου ως χώρου πολύπλευρων δράσεων για την προώθηση της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης στα σχολεία του τόπου μας και αφετέρου η κινητοποίηση των μαθητών σε δράσεις περιβαλλοντικού χαρακτήρα, καθώς επίσης και η ενίσχυση της επάρκειας των ίδιων των εκπαιδευτικών να προσεγγίσουν τα θέματα του περιβάλλοντος στην ολιστική τους διάσταση, μέσα από την, από κοινού με τους μαθητές τους, βιωματική ενασχόληση και δραστηριοποίησή τους στο πεδίο.

Το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά στοχεύει να λειτουργήσει ως σημείο σύνδεσης του σχολείου με το εξωτερικό περιβάλλον, προσεγγίζοντας και αναπτύσσοντας μέσα από τα Προγράμματά του θέματα που σχετίζονται άμεσα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα της Μέσης Εκπαίδευσης. Θέματα όπως τα δάση του τόπου μας, τα μονοπάτια της φύσης, η ορθολογική διαχείριση των δασών, οι δασικές πυρκαγιές, τα πετρώματα, η χλωρίδα, ο πολιτισμός και η παράδοσή μας, το νερό, η ιστορία του τόπου μας κτλ. αποτελούν ζητήματα ενασχόλησης των διαφόρων θεματικών πεδίων τόσο του Αναλυτικού Προγράμματος όσο και των Προγραμμάτων του Κέντρου. Ο εκπαιδευτικός μαζί με τους μαθητές του έχει την ευκαιρία να τα εξετάσει και να τα διερευνήσει, χρησιμοποιώντας παιδαγωγικές και εκπαιδευτικές προσεγγίσεις που εφαρμόζονται μέσα από τα Προγράμματα του Κέντρου, επεκτείνοντάς τα στη συνέχεια μέσα στη σχολική μονάδα και αξιοποιώντας, ως πεδίο μελέτης και διερεύνησης, το άμεσο τοπικό τους περιβάλλον.

Ιδιαίτερο στοιχείο των νέων Προγραμμάτων αποτελεί η επέκτασή τους στη σχολική μονάδα μέσα από την εφαρμογή και υλοποίηση τριών νέων Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. τα οποία είναι συνδεδεμένα με τα Προγράμματα του Κέντρου:

· του ευρωπαϊκού Προγράμματος «Μαθαίνω για τα Δάση».

· του θεματικού δικτύου «Μονοπάτια της Φύσης» το οποίο αποτελεί συνεργασία του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά με το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Μακρινίτσας Βόλου.

· του Προγράμματος «πράσινες γωνίες της γειτονιάς μου», το οποίο γίνεται σε συνεργασία με το ίδρυμα Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης.

Τα Προγράμματα αυτά αποτελούν συνέχεια των Προγραμμάτων του Κέντρου και μπορούν, έχοντας σαν ερέθισμα την εμπειρία που απέκτησαν εκπαιδευτικοί και μαθητές μέσα από τη συμμετοχή τους στα Προγράμματα του Κέντρου, να εμπλακούν σε ένα από τα πιο πάνω Προγράμματα με γνώμονα τις ιδιαιτέρες ανάγκες της σχολικής μονάδας και της κοινότητάς τους, καθώς επίσης και τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα των μαθητών.

Επιπλέον, σε σχέση με την επέκταση των Προγραμμάτων στις σχολικές μονάδες, σημειώνεται ότι είναι στην ευχέρεια του κάθε συνοδού εκπαιδευτικού μαζί με τους μαθητές του, να επιλέξουν τον τρόπο με τον οποίο θα γίνει η επέκταση των Προγραμμάτων στα πλαίσια της σχολικής τους μονάδας. Η επέκταση αυτή μπορεί να αφορά τη συμμετοχή τους σε ένα από τα τρία πιο πάνω Προγράμματα ή επίσης μπορεί να σχετίζεται με το σχεδιασμό εκ νέου ενός προγράμματος που θα επικεντρώνεται στην ίδιά τους την κοινότητα. Οι δραστηριότητες που θα αναπτυχθούν σε κάθε περίπτωση είναι δυνατό να καθορισθούν και να σχεδιασθούν από τον εκπαιδευτικό σε συνεργασία με το προσωπικό του Κέντρου, έτσι ώστε αυτές να ανταποκρίνονται στους ιδιαίτερους στόχους και ανάγκες της συγκεκριμένης ομάδας μαθητών.

Στο βιβλιαράκι αυτό παρουσιάζεται αναλυτικά για κάθε Πρόγραμμα τόσο ο τρόπος ανάπτυξης και εφαρμογής του Προγράμματος, όσο και το πλαίσιο των δραστηριοτήτων που προβλέπεται να αναπτυχθούν, σύμφωνα πάντα με το ηλικιακό και μαθησιακό επίπεδο της ομάδας των εκπαιδευομένων που πρόκειται να εμπλακούν σε κάποιο από τα προσφερόμενα Προγράμματα του Κέντρου.

Η φιλοσοφία σχεδιασμού και ανάπτυξης των Προγραμμάτων της Μέσης Εκπαίδευσης στηρίζεται στις βασικές αρχές της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, που αφορούν:

Ø Τη διαθεματική προσέγγιση και διερεύνηση των περιβαλλοντικών ζητημάτων.

Ø Τη δράση και αυτενέργεια του μαθητή.

Ø Την εκπαίδευση πέρα από τα σχολικά πλαίσια.

Ø Την καθιέρωση και εδραίωση σχέσεων συνεργασίας και ομαδικότητας ανάμεσα στους μαθητές και εκπαιδευτικούς, όπως και ανάμεσα στους ίδιους τους μαθητές.

Ø Τη συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προβλημάτων και τη διαμόρφωση θετικών στάσεων για επίλυσή τους, μέσα από τη βιωματική μάθηση, δράση και ενεργοποίηση των μαθητών.

Ø Την ολιστική αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών προβλημάτων.

Ø Τη συνέχιση των Προγραμμάτων με γνώμονα τις ανάγκες του άμεσου τοπικού

τους περιβάλλοντος.

Ø Την αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων εκ μέρους των μαθητών και τη

συμμετοχή τους σε δράσεις περιβαλλοντικού χαρακτήρα, με στόχο την

αντιμετώπιση των περιβαλλοντικών ζητημάτων.

Ø Την αξιοποίηση των περιβαλλοντικών πεδίων ως εναλλακτικών χώρων μάθησης

και εφαρμογής εκπαιδευτικών και παιδαγωγικών προσεγγίσεων, οι οποίες

μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της περιβαλλοντικής υπευθυνότητας των

μαθητών.

Ø Τον κοινωνικό χαρακτήρα της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, η επίτευξη του

οποίου προωθείται μέσα από την ενίσχυση της κριτικής σκέψης των μαθητών, την

πειραματική διερεύνηση, την εξέταση των αλληλεπιδράσεων που διέπουν τις

φυσικές, παράλληλα με τις πολιτιστικές, κοινωνικές, οικονομικές και ιστορικές

παραμέτρους του περιβάλλοντος, τη δημιουργία δικτύων επικοινωνίας και

συνεργασίας μεταξύ όλων των συμμετεχόντων στο Πρόγραμμα, την ανάπτυξη

δεξιοτήτων διαλόγου, τη δημιουργική αλληλεπίδραση, τη συμμετοχή και τη δράση

για τη διαμόρφωση βιώσιμων συνθηκών ζωής.

Το προσωπικό του Κέντρου είναι στη διάθεση κάθε εκπαιδευτικού που έχει να προτείνει αλλαγές και τροποποιήσεις στα Προγράμματα τα οποία αναπτύσσονται, προκειμένου αυτά να ανταποκρίνονται όσο το δυνατό περισσότερο στις ανάγκες και απαιτήσεις της δικής του ομάδας.

Στον οδηγό αυτό προτείνονται επίσης δραστηριότητες που μπορούν οι εκπαιδευτικοί να οργανώσουν στο σχολείο τους ή σε όλη τη σχολική μονάδα γιατί, όπως έχει τονιστεί πολλές φορές, σκοπός του Κέντρου δεν είναι απλά η συμμετοχή των μαθητών στο Πρόγραμμα, αλλά η συνέχιση των προγραμμάτων μέσα στο σχολείο και με την εμπλοκή όλης της σχολικής μονάδας (εάν αυτό είναι δυνατό) και της τοπικής κοινωνίας.

Αναμένουμε τη συνεργασία και υποστήριξή σας στην προσπάθεια που καταβάλλεται για διαμόρφωση υπεύθυνων και δημοκρατικών πολιτών, που θα αγωνιστούν για τη διασφάλιση μιας καλύτερης ποιότητας ζωής, συνυφασμένης με την ποιότητα του περιβάλλοντος.

Τα Προγράμματα του Κέντρου απευθύνονται σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης και ανταποκρίνονται στις ανάγκες όλων των μαθησιακών επιπέδων, δεδομένου ότι οι δραστηριότητες που εφαρμόζονται για κάθε Πρόγραμμα ποικίλλουν και διαφοροποιούνται ανάλογα με τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα της κάθε ομάδας. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο, και για την καλύτερη οργάνωση και σχεδιασμό των Προγραμμάτων στα οποία η κάθε ομάδα επιλέγει να συμμετάσχει, απαιτείται ο συντονισμός των εκπαιδευτικών με το προσωπικό του Κέντρου, έτσι ώστε η οργάνωση των Προγραμμάτων να γίνεται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

3. ΠΡΟΣΦΕΡΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ- ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Οι ομάδες που ενδιαφέρονται να εμπλακούν στα Προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά, μπορούν να συμμετέχουν σε:

· Μονοήμερα Προγράμματα του Κέντρου. Τα Προγράμματα αρχίζουν στις

9:00 π.μ. και ολοκληρώνονται στις 13:30 μ.μ. Μπορούν να συμμετάσχουν σε

αυτά μέχρι 35 μαθητές/τριες.

· Ολοήμερα Προγράμματα του Κέντρου. Τα Προγράμματα αυτά αρχίζουν στις 9:00 π.μ. και ολοκληρώνονται στις 16:00 μ.μ. κατά τους χειμερινούς μήνες.

· Τριήμερα Προγράμματα του Κέντρου. Οι ομάδες μπορούν να διανυκτερεύσουν 2 βράδια στους ξενώνες του Κέντρου. Το Κέντρο μπορεί να φιλοξενήσει μέχρι 30 μαθητές/τριες (15 μαθητές και 15 μαθήτριες αντίστοιχα). Η διαμονή και η διατροφή καλύπτεται από το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, όπως επίσης και η μετακίνηση των μαθητών στα πεδία μελέτης.

Τα πιο πάνω προγράμματα είναι οργανωμένα σε τρεις διακριτές φάσεις:

Α) Η πρώτη φάση: Εφαρμογή του Προγράμματος στο Κέντρο

Σε αυτήν περιλαμβάνεται η προετοιμασία της μελέτης πεδίου και αφορά στο θεωρητικό κομμάτι του Προγράμματος. Οι μαθητές/τριες σε αυτή τη φάση έχουν την ευκαιρία να κατανοήσουν βασικές περιβαλλοντικές και οικολογικές έννοιες που σχετίζονται με το Πρόγραμμα που επέλεξαν να εμπλακούν και να προσεγγίσουν διάφορες πτυχές του υπό εξέταση ζητήματος, μέσα από συνδυασμένες δραστηριότητες ομαδοκεντρικού και συνεργατικού χαρακτήρα, παράλληλα με τη χρήση ποικιλίας διδακτικών μέσων (οπτικοακουστικό υλικό, φύλλα εργασίας, περιβαλλοντικά παιχνίδια, παρουσιάσεις κτλ.). Συγχρόνως γίνεται παρουσίαση του τρόπου εργασίας στο πεδίο, καθώς επίσης και του τρόπου χρήσης των διαφόρων οργάνων.

Β) Η δεύτερη φάση: Μελέτη Πεδίου

Σε αυτή τη φάση περιλαμβάνεται η μελέτη πεδίου. Τα πεδία μελέτης ποικίλουν και είναι ανάλογα του Προγράμματος στο οποίο η κάθε ομάδα θα επιλέξει να συμμετάσχει. Στα πεδία μελέτης γίνεται επιτόπια διερεύνηση του ζητήματος που εξετάζεται. Οι μαθητές/τριες εισάγονται σε δραστηριότητες βιωματικού χαρακτήρα και πειραματικής διερεύνησης. Το πεδίο χρησιμοποιείται ως χώρος μάθησης και ως εκπαιδευτικό εργαλείο. Συγκεκριμένα χρησιμοποιούνται διάφορα όργανα μέτρησης και φύλλα εργασίας βασισμένα στη διερεύνηση του συγκεκριμένου χώρου κατά τρόπο ομαδικό και συνεργατικό. Το ίδιο το πεδίο λειτουργεί ως εκπαιδευτικό εργαλείο, το οποίο μπορούν οι μαθητές/τριες να αξιοποιήσουν ποικιλοτρόπως, προκειμένου να προσεγγίσουν πιο αποτελεσματικά τα διάφορα ζητήματα που διερευνούν. Μέσα στο πεδίο οι μαθητές έχουν την ευκαιρία να αλληλεπιδράσουν, μέσα από διάφορες δραστηριότητες με το περιβάλλον και στο πλαίσιο μιας κριτικής και ερμηνευτικής προσέγγισης να προχωρήσουν σε μια εις βάθος και ολιστική διερεύνηση του συγκεκριμένου περιβαλλοντικού πεδίου το οποίο εξετάζουν.

Γ) Η τρίτη φάση: Επέκταση του Προγράμματος στις σχολικές μονάδες

Η φάση αυτή περιλαμβάνει την επέκταση των Προγραμμάτων του Κέντρου στις σχολικές μονάδες. Συγκεκριμένα, στο στάδιο αυτό επιδιώκεται να ενσωματώσουν οι ομάδες, που συμμετείχαν στα Προγράμματα του Κέντρου, την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση κατά τρόπο συστηματικό και οργανωμένο, μέσα στις σχολικές τους μονάδες και σύμφωνα με τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και ανάγκες των μαθητών και της τοπικής τους κοινότητας. Στόχος της επέκτασης των Προγραμμάτων του Κέντρου στις σχολικές μονάδες, είναι να γίνει κατανοητό από τους συμμετέχοντες ότι το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, μέσα από τα Προγράμματά του, αποτελεί χώρο πολλαπλών δράσεων για την προώθηση τόσο της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, όσο και για την ενίσχυση και διαμόρφωση της περιβαλλοντικής υπευθυνότητας των πολιτών. Τα προγράμματα του Κέντρου αποτελούν τη βάση, το ερέθισμα και την αφετηρία για την περιβαλλοντική δραστηριοποίηση των ομάδων μέσα από τη σύνδεση των Προγραμμάτων του Κέντρου με το Αναλυτικό Πρόγραμμα της επίσημης εκπαίδευσης του τόπου. Δεδομένου ότι τα Προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης που εφαρμόζονται στο Κέντρο δεν έχουν ψυχαγωγικό χαρακτήρα, αλλά προσεγγίζουν διάφορα περιβαλλοντικά ζητήματα μέσα από εναλλακτικές διδακτικές προσεγγίσεις και διαδικασίες μάθησης, οι εκπαιδευτικοί που θα συμμετέχουν στο πρόγραμμα είναι σημαντικό να ασχοληθούν, μέσα στο σχολείο τους, με διάφορα περιβαλλοντικά ζητήματα που σχετίζονται με τη θεματική των Προγραμμάτων στα οποία συμμετείχαν, προκειμένου να ενσωματώσουν αποτελεσματικά και να προωθήσουν μεθοδικά και οργανωμένα τον περιβαλλοντικό «εγγραμματισμό» των μαθητών/τριών τους.

Η επέκταση των Προγραμμάτων ποικίλλει και θα πρέπει να γίνεται λαμβάνοντας υπόψη το άμεσο τοπικό περιβάλλον των μαθητών, τις ιδιαιτερότητες της σχολικής μονάδας και της κοινότητας στην οποία το Πρόγραμμα θα επεκταθεί, καθώς επίσης και τα άμεσα ενδιαφέροντα και τις τοπικές εμπειρίες των μαθητών. Για τον πιο πάνω λόγο η συνέχιση των Προγραμμάτων μπορεί να έχει τις πιο κάτω μορφές:

· Με τη συμμετοχή των ομάδων σε ένα από τα συναφή και συνδεόμενα με τα Προγράμματα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, όπως είναι τα Προγράμματα «Μαθαίνω για τα Δάση», «Θεματικό Δίκτυο Δάσος-Μονοπάτια της Φύσης», «Πράσινες γωνίες της γειτονιάς μου». Η ανάπτυξη των Προγραμμάτων αυτών θα γίνει με τη συνεργασία, τη βοήθεια και την καθοδήγηση των εκπαιδευτικών και των ομάδων τους από το προσωπικό του Κέντρου.

· Με την ανάπτυξη και το σχεδιασμό νέων Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, βασισμένων σε κάποιο συγκεκριμένο περιβαλλοντικό ζήτημα της κοινότητας, το οποίο θα στηριχθεί στη συνεργασία του σχολείου με την τοπική κοινότητα. Ο σχεδιασμός αυτός μπορεί να γίνει σε συνεργασία με το προσωπικό του Κέντρου.

· Με την εφαρμογή σχετικών προτεινόμενων δραστηριοτήτων, οι οποίες προτείνονται στα φύλλα εργασίας κάθε Προγράμματος του Κέντρου. Οι δραστηριότητες αυτές βασίζονται στους μαθησιακούς στόχους του Αναλυτικού Προγράμματος και καλό θα είναι να αξιοποιηθούν στο πλαίσιο των διαφόρων και διαφορετικών θεματικών του πεδίων για την επίτευξη των μαθησιακών στόχων του Προγράμματος. Επίσης, μπορούν να οργανωθούν επιπλέον δραστηριότητες για την κάθε ομάδα, στη βάση των ιδιαιτέρων ενδιαφερόντων τους και των μαθημάτων με τα οποία θέλουν να ασχοληθούν περαιτέρω.

4. ΣΚΟΠΟΣ

Σκοπός των Προγραμμάτων του Κέντρου είναι η διαμόρφωση περιβαλλοντικά υπεύθυνων και ενεργών πολιτών, μέσα από την εμπειρική και βιωματική ενασχόλησή τους με το περιβάλλον στην ολιστική του διάσταση. Επίσης, μέσα από αυτά επιδιώκεται η αξιοποίηση του περιβάλλοντος ως χώρου μάθησης τόσο για τους μαθητές όσο και για τους εκπαιδευτικούς. Συγκεκριμένα, μέσα από τα Προγράμματα του επιδιώκεται η οργάνωση της μαθησιακής διαδικασίας μέσω της εφαρμογής παιδαγωγικών διαδικασιών εμπειρικού, συνεργατικού και βιωματικού χαρακτήρα, όπως επίσης και η εισαγωγή των εκπαιδευτικών σε εναλλακτικούς τρόπους οργάνωσης της μαθησιακής διαδικασίας. Το Κέντρο, ως χώρος πολλαπλών περιβαλλοντικών δράσεων και δραστηριοτήτων, επιδιώκει να συνδέσει το σχολείο με το πεδίο, παρέχοντας έτσι την ευκαιρία σε όλους τους συμμετέχοντες στα Προγράμματά του να ασχοληθούν συστηματικά και οργανωμένα με τα θέματα του περιβάλλοντος, στο πλαίσιο της παράλληλης αξιοποίησης τόσο του πεδίου, όσο και του επίσημου προγράμματος της εκπαίδευσης μας.

Με επίκεντρο το δασικό οικοσύστημα, επιδιώκει να βοηθήσει τους εμπλεκόμενους στα Προγράμματά του να κατανοήσουν την αλληλοσύνδεση τόσο των περιβαλλοντικών ζητημάτων, όσο και των φυσικών, κοινωνικών, πολιτιστικών, οικονομικών του παραμέτρων. Επιπλέον, μέσα από την προσωπική δράση και συμμετοχή, στοχεύει στην προώθηση της εκπαίδευσης για την αειφορία. Με γνώμονα την αξιοποίηση των πολλαπλών πεδίων μελέτης της Κοινότητας Πεδουλά και της ευρύτερης περιοχής του Τροόδους, την αξιοποίηση της γνώσης και της εμπειρίας του τοπικού πληθυσμού, στο πλαίσιο της δημιουργικής αλληλεπίδρασης μαθητών και εκπαιδευτικών με αυτόν, επιδιώκεται η ενίσχυση της ανάληψης πρωτοβουλιών, από μαθητές και εκπαιδευτικούς, για συμμετοχή τους σε δράσεις προσανατολισμένες στην από κοινού εξέταση και διερεύνηση ενός περιβαλλοντικού προβλήματος.

4.1 ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΑΘΗΤΕΣ

1. Εισαγωγή των μαθητών σε περιβαλλοντικές έννοιες.

2. Ευαισθητοποίηση των μαθητών στα περιβαλλοντικά ζητήματα και ειδικότερα σε

θέματα που αφορούν και συνδέονται με το δασικό οικοσύστημα.

3. Κατανόηση των αλληλοσυνδέσεων που υπάρχουν ανάμεσα στις διάφορες πτυχές

του περιβάλλοντος.

4. Ανάπτυξη του αισθήματος της προσωπικής ευθύνης του καθενός στην προστασία

του περιβάλλοντος.

5. Εισαγωγή των μαθητών σε δραστηριότητες βιωματικού χαρακτήρα.

6. Εμπλοκή των μαθητών σε διαδικασίες αναζήτησης εναλλακτικών λύσεων και

λήψης αποφάσεων για την προστασία και τη βελτίωση του περιβάλλοντος.

7. Κατανόηση της σημασίας που έχει το περιβάλλον στον άνθρωπο.

8. Γνωριμία των μαθητών με τον τόπο μας.

9. Σεβασμός στη φυσική και πολιτιστική μας κληρονομιά.

10. Συμμετοχή σε δράσεις για την προστασία του περιβάλλοντος.

11. Κατανόηση της σημασίας εμπλοκής του συνόλου των μελών της κοινότητας στην εξέταση, διερεύνηση και αντιμετώπιση ενός περιβαλλοντικού ζητήματος.

12. Αξιοποίηση της γνώσης και της εμπειρίας του τοπικού πληθυσμού κατά την προσέγγιση τοπικών περιβαλλοντικών ζητημάτων.

13. Κατανόηση από τους μαθητές του κοινωνικού χαρακτήρα των περιβαλλοντικών προβλημάτων.

14. Εισαγωγή των μαθητών σε νέες εναλλακτικές μορφές μάθησης (μελέτη πεδίου, αξιοποίηση πηγών πέρα από τα πλαίσια της σχολικής αίθουσας, χρήση των νέων τεχνολογιών).

15. Κατανόηση της σημασίας του περιβάλλοντος ως πηγής μάθησης.

16. Ανάπτυξη ομαδικού πνεύματος και πνεύματος συνεργασίας μεταξύ των μαθητών και των μαθητών με τους εκπαιδευτικούς.

17. Καλλιέργεια κριτικής σκέψης, ελεύθερης δημιουργικής έκφρασης μέσα από την εφαρμογή δημιουργικών δραστηριοτήτων.

18. Ανάπτυξη – καλλιέργεια επιστημονικών διαδικασιών και δεξιοτήτων

(παρατήρηση, καταγραφή, ταξινόμηση, πρόβλεψη, μέτρηση, ερμηνεία των

δεδομένων, έλεγχος μεταβλητών και διατύπωση υποθέσεων κτλ.).

4.2 ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΣΤΟΧΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ

1. Εισαγωγή των εκπαιδευτικών σε δραστηριότητες περιβαλλοντικού χαρακτήρα.

2. Ενημέρωση και γνωριμία των εκπαιδευτικών με τα διάφορα περιβαλλοντικά πεδία

που υπάρχουν στον τόπο μας.

3. Εισαγωγή των εκπαιδευτικών σε μεθοδολογικές και εκπαιδευτικές διαδικασίες

σχετικές με την αξιοποίηση του περιβάλλοντος ως πηγή μάθησης και ως

εκπαιδευτικού εργαλείου.

4. Συνειδητοποίηση από τους εκπαιδευτικούς της σημασίας που έχουν τα πεδία

μελέτης στην καθιέρωση νέων σχέσεων επικοινωνίας με τους μαθητές τους.

5. Εμπειρική και βιωματική ενασχόληση των εκπαιδευτικών μαζί με τους μαθητές

τους σε δραστηριότητες στο πεδίο.

6. Κατανόηση της σημασίας του ρόλου τους ως εκπαιδευτικών στη διαμόρφωση

κριτικά σκεπτόμενων και περιβαλλοντικά υπεύθυνων πολιτών.

7. Συνειδητοποίηση της σημασίας οργάνωσης της μαθησιακής διαδικασίας πέρα από

τα πλαίσια της σχολικής αίθουσας.

8. Εκτίμηση της σημασίας του διαθεματικού τρόπου εξέτασης των περιβαλλοντικών

ζητημάτων.

9. Κατανόηση των αλληλοσυνδέσεων που υπάρχουν ανάμεσα στις διάφορες πτυχές

του περιβάλλοντος, όπως επίσης και της σημασίας οργάνωσης της διδακτικής τους

πορείας, έτσι ώστε αυτά να προσεγγίζονται ολιστικά.

10. Συνειδητοποίηση του καθοδηγητικού τους ρόλου και της σημασίας οργάνωσης

της μαθησιακής πορείας σε μαθητοκεντρικά πλαίσια.

11. Εισαγωγή τους σε τεχνικές σύνδεσης και επίτευξης των μαθησιακών στόχων του

Αναλυτικού Προγράμματος με εναλλακτικούς τρόπους μάθησης, πέρα από τα

πλαίσια της σχολικής αίθουσας.

12. Ευαισθητοποίηση και κινητοποίηση του ενδιαφέροντός τους για συστηματική

ενασχόλησή τους με την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση.

13. Πρακτική ενασχόλησή τους στο πεδίο με παιχνίδια, τεχνικές, μεθόδους

περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης, δραστηριοποίησης και δράσης.

14. Εκτίμηση της σημασίας οργάνωσης της μαθησιακής τους πορείας στη βάση των

τοπικών εμπειριών και προβλημάτων της κοινότητας.

15. Συνειδητοποίηση του γεγονότος ότι ο περιβαλλοντικός «εγγραμματισμός» τόσο

των ίδιων, όσο και των μαθητών τους, απαιτεί πέρα από τη γνώση,

ευαισθητοποίηση, δραστηριοποίηση, δράση και συμμετοχή τόσο σε προσωπικό,

όσο και σε συλλογικό επίπεδο.

5. ΠΕΔΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΣΥΜΠΕΡΙΛΗΦΘΕΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΔΟΥΛΑ

Τα πεδία μελέτης που έχουν συμπεριληφθεί στα προγράμματα του Κέντρου είναι άμεσα συνδεδεμένα τόσο με το ειδικό θέμα που προσεγγίζεται μέσα από κάθε Πρόγραμμα, όσο και με τους επιδιωκόμενους στόχους του κάθε Προγράμματος.

Μερικά από τα πεδία μελέτης που έχουν συμπεριληφθεί στο Πρόγραμμα είναι:

· Δάσος του Τροόδους

· Μονοπάτια της φύσης (Μονοπάτια των «Καληδονίων», «Προδρόμου – Λεμίθου», «Άρτεμις», «Περσεφόνη»).

· Το Γεφύρι του Τζελεφού

· Η κοινότητα Πεδουλά

· Το Βυζαντινό Μουσείο Πεδουλά

· Το Λαογραφικό Μουσείο Πεδουλά

· Οι Βυζαντινές εκκλησίες της περιοχής

Επιπλέον, μπορούν να γίνουν επισκέψεις στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης Τροόδους, στο Δασικό Κολέγιο στον Πρόδρομο και σε άλλα παραδοσιακά εργαστήρια και περιβαλλοντικά πεδία της περιοχής.

Τα πιο πάνω πεδία είναι μερικά μόνο από τα πεδία που έχουν περιληφθεί στο Πρόγραμμα. Ενδεικτικά παραδείγματα των εφαρμογών τους μπορείτε να δείτε στα Προγράμματα που ακολουθούν, στα οποία μπορείτε να συμμετέχετε με τους μαθητές σας.

Σημειώνεται ότι τα πεδία μελέτης μπορούν να αντικατασταθούν από κάποια άλλα ή να συνδυασθούν μεταξύ τους. Αυτό εξαρτάται από τον ίδιο τον εκπαιδευτικό και την ομάδα που θα συμμετέχει σε κάποιο από τα Προγράμματα του Κέντρου. Η διευθέτηση αυτή μπορεί να γίνει με τον εκπαιδευτικό και το προσωπικό του Κέντρου κατά τη διάρκεια των επαφών τους, τόσο για την προετοιμασία του Προγράμματος στο οποίο επέλεξε να συμμετέχει με την ομάδα του, όσο και για τον καθορισμό των λεπτομερειών του.

6. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Τα προγράμματα του Κέντρου προσεγγίζουν και εξετάζουν θέματα τα οποία περιλαμβάνονται ως ενότητες στα διάφορα θεματικά πεδία του Αναλυτικού Προγράμματος. Με αυτό τον τρόπο επιδιώκεται να δοθεί η δυνατότητα στους εκπαιδευτικούς, όσο και στους μαθητές να προσεγγίσουν τις διάφορες ενότητες πέρα από τα πλαίσια της σχολικής αίθουσας και μέσα από άλλες μορφές μάθησης βιωματικού και εμπειρικού χαρακτήρα. Συγκεκριμένα, όπως έχει αναφερθεί παραπάνω τα Προγράμματα ανταποκρίνονται σε όλες τις ηλικιακές βαθμίδες, αφού υπάρχει ευελιξία ως προς την οργάνωση των δραστηριοτήτων τους. Επίσης η εφαρμογή των Προγραμμάτων στις διάφορες βαθμίδες εκπαίδευσης στηρίζεται στη σπειροειδή διάταξη της ύλης, καθώς επίσης και στους επιδιωκόμενους μαθησιακούς στόχους που προβλέπονται μέσα από το Αναλυτικό Πρόγραμμα για κάθε τάξη.

Με βάση τα πιο πάνω ο εκπαιδευτικός έχει τη δυνατότητα να οργανώσει και να διδάξει τόσο τους μαθησιακούς στόχους του κάθε μαθήματος, όσο και τις διάφορες διδακτικές ενότητες που προβλέπονται στα διάφορα μαθήματα του Αναλυτικού Προγράμματος, μέσα από τη διαθεματική προσέγγιση των διαφόρων ζητημάτων, η οποία αποτελεί και τη βάση σχεδιασμού και προσέγγισης των διαφόρων θεμάτων που προσεγγίζονται μέσα από τα προγράμματα του Κέντρου.

Στον πιο κάτω πίνακα παρουσιάζονται ενδεικτικά μερικοί από τους μαθησιακούς στόχους των διαφόρων μαθημάτων του Αναλυτικού Προγράμματος, οι οποίοι μπορούν να προσεγγισθούν και να επιτευχθούν τόσο μέσα από τα προγράμματα του Κέντρου, όσο και μέσα από την επέκταση των Προγραμμάτων αυτών στις σχολικές μονάδες.

ΓΛΩΣΣΑ	ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ	ΦΥΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ (ΦΥΣΙΚΗ, ΧΗΜΕΙΑ, ΒΙΟΛΟΓΙΑ)
Κατανόηση και εκτέλεση απλών προφορικών οδηγιών. Περιγραφή, με λεπτομέρειες, αντικειμένων και τόπων. Κριτική αποτίμηση, ενεργός και εποικοδομητική συμμετοχή στη συζήτηση. Διατύπωση συμπερασμάτων. Ευαισθητοποίηση για το συγκεκριμένο θέμα μελέτης και άντληση πληροφοριών με όσο το δυνατό περισσότερες αισθήσεις. Συγγραφή θεατρικών σκηνών και συμμετοχή σε διάφορα θεατρικά δρώμενα. Ενίσχυση και εμπλουτισμός του λεξιλογίου τους. Άντληση πληροφοριών για το θέμα μέσα από διάφορες πηγές.	Ανάπτυξη ερευνητικού πνεύματος. Εντοπισμός, μέσα από προσωπικές εμπειρίες και δραστηριότητες, λύσης προβλημάτων. Επισήμανση ποικίλων εφαρμογών των Μαθηματικών στο περιβάλλον και γενικά στη ζωή. Εντοπισμός βασικών μαθηματικών εννοιών μέσα από το περιβάλλον και μέσα από την εμπειρική ενασχόληση των μαθητών, σε πραγματικές καταστάσεις της ζωής. Αποτύπωση παρατηρήσεων (χαρτογράφηση).	Αποσαφήνιση εννοιών. Συνειδητοποίηση των προβλημάτων από την αλόγιστη χρήση και διατάραξη της ισορροπίας των διαφόρων οικοσυστημάτων. Απόκτηση εμπειριών και κατανόηση εννοιών σχετικών με τη ζωή και τις δραστηριότητες των ανθρώπων. Ευαισθητοποίηση, εκτίμηση και σεβασμός των φυσικών ομορφιών. Απόκτηση, μέσα από την ενεργό εμπλοκή τους σε πραγματικές καταστάσεις μάθησης, γνωστικών δεξιοτήτων όπως η παρατήρηση, η αξιοποίηση πληροφοριών, η έρευνα, η πειραματική διερεύνηση, η ερμηνεία δεδομένων, η διατύπωση υποθέσεων, η εξαγωγή συμπερασμάτων, κτλ. Σύνδεση μεταξύ των διαφόρων θεμάτων που αφορούν τις φυσικές επιστήμες. Διατήρηση, προστασία και βελτίωση του φυσικού περιβάλλοντος. Διαμόρφωση περιβαλλοντικής συνείδησης.
ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ	ΙΣΤΟΡΙΑ	ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ
Σεβασμός στην αξία και τη σημασία των διαφόρων μνημείων της εκκλησιαστικής μας ιστορίας. Γνωριμία, σεβασμός και εκτίμηση της παράδοσης, των ηθών και εθίμων του τόπου μας.	Γνωριμία και εκτίμηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και συμβολή στη διαφύλαξη και διατήρησή της. Ερμηνεία σύγχρονων γεγονότων με βάση την ιστορική τους θεώρηση. Συνειδητοποίηση των αλληλεπιδράσεων των ιστορικών γεγονότων με άλλα στοιχεία, όπως είναι η γεωγραφική θέση, οι γεωλογικές συνθήκες, οι οικονομικοί παράγοντες, ο άνθρωπος.	Χρησιμοποίηση βασικών γεωγραφικών συμβόλων και εννοιών στη μελέτη και κατασκευή χαρτών. Ανάπτυξη και εφαρμογή απαραίτητων γεωγραφικών και γνωστικών δεξιοτήτων και αξιοποίησή τους για επίλυση διαφόρων προβλημάτων. Σεβασμός στην πολιτιστική κληρονομιά του τόπου μας και συμβολή στη διατήρησή της. Κατανόηση της επίδρασης που ασκούν οι κλιματολογικές συνθήκες και η μορφολογία του εδάφους στη ζωή των ανθρώπων. Μελέτη του φυσικού και κοινωνικο-οικονομικού περιβάλλοντος της πατρίδας μας και επισήμανση των μεταξύ τους αλληλεπιδράσεων και αλληλεξαρτήσεων. Διαμόρφωση περιβαλλοντικής συνείδησης. Γνωριμία με τα σύγχρονα προβλήματα της ανθρωπότητας και αναζήτηση τρόπων αντιμετώπισής τους τόσο σε τοπικό, όσο και σε διεθνές επίπεδο.
ΜΟΥΣΙΚΗ	ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ	ΤΕΧΝΗ
Παραγωγή μουσικής εμπνευσμένης από το περιβάλλον. Παραγωγή ήχων από τη φύση. Γνωριμία με το περιβάλλον του τόπου μας και συνειδητοποίηση των επιδράσεων που αυτό είχε στη μουσική παράδοση του λαού μας. Κατανόηση των αλληλοσυνδέσεων που υπάρχουν ανάμεσα στη μουσική και στο περιβάλλον. Δημιουργία μουσικών οργάνων με τη χρήση φυσικών υλικών.	Βελτίωση των φυσιολογικών λειτουργιών του οργανισμού, ιδιαίτερα της αναπνοής και της κυκλοφορίας. Καλλιέργεια της αγάπης για τη φύση. Ανάπτυξη και βελτίωση των σχέσεων ανάμεσα στους μαθητές και μεταξύ μαθητών-δασκάλων. Κατανόηση της σημασίας που η φύση διαδραματίζει στην ανάπτυξη της έκφρασης και της κίνησης.	Συνειδητοποίηση της αισθητικής του περιβάλλοντος και της δυνατότητας και συμβολής του ανθρώπου στη διάσωση και διαμόρφωσή του. Κατανόηση και εκτίμηση της καλλιτεχνικής μας κληρονομιάς και παράδοσης. Ανάπτυξη προσωπικής αντίληψης για τον κόσμο και τον εαυτό τους, μέσα από την εξερεύνηση και την απόκτηση προσωπικών εμπειριών. Ενίσχυση των αισθητικών τους εμπειριών.
ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ	ΟΙΚΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ
Καλλιέργεια της δημιουργικότητας. Αξιοποίηση του περιβάλλοντος για απόκτηση πρακτικών γνώσεων και δεξιοτήτων. Κατασκευή μοντέλων. Αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων σε διάφορα θέματα. Κατανόηση των επιδράσεων της τεχνολογίας στο περιβάλλον.	Ανάπτυξη σωστών καταναλωτικών συμπεριφορών. Αποτελεσματική αντιμετώπιση των σύγχρονων προβλημάτων της καθημερινότητας. Ανάπτυξη υπεύθυνης συμπεριφοράς σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινής ζωής. Εκτίμηση της σημασίας του περιβάλλοντος στην εξέλιξη της ανθρώπινης ζωής.

Τα προγράμματα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά χωρίζονται σε 4 μεγάλες κατηγορίες: «ΔΑΣΟΣ», «ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ», «ΝΕΡΟ», «ΓΕΩΛΟΓΙΑ». Οι κατηγορίες αυτές χωρίζονται σε διάφορα υποθέματα, τα οποία είναι οργανωμένα και σχεδιασμένα σε ένα συγκεκριμένο πρόγραμμα. Παρακάτω αναφέρονται ενδεικτικά οι γενικές διδακτικές ενότητες των θεματικών περιοχών του Αναλυτικού Προγράμματος, οι οποίες θα μπορούσαν να προσεγγισθούν και να εξετασθούν μέσα από τα διάφορα Προγράμματα του Κέντρου.

ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΤΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Διδακτικές ενότητες των μαθημάτων του Αναλυτικού Προγράμματος	ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΔΟΥΛΑ Γενικές Διδακτικές Ενότητες των Μαθημάτων του Αναλυτικού Προγράμματος που μπορούν να διδαχθούν μέσα από τις 4 κατηγορίες των προγραμμάτων του Κέντρου
	ΔΑΣΟΣ	ΝΕΡΟ	ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ	ΓΕΩΛΟΓΙΑ
Μαθηματικά	Μαθηματικές έννοιες Μέτρηση Γεωμετρία Λύση προβλήματος Στατιστική	Μαθηματικές έννοιες Μέτρηση Γεωμετρία Λύση προβλήματος Στατιστική	Γεωμετρία Λύση προβλήματος Στατιστική	Μέτρηση Γεωμετρία Λύση προβλήματος Στατιστική
Φυσικές Επιστήμες (Φυσική, Χημεία, Βιολογία)	Χλωρίδα-Πανίδα Δασικό Οικοσύστημα Καιρός Ενέργεια	Υδρόβιο Οικοσύστημα Μέτρηση Λύση προβλήματος Συλλογή και αναγνώριση υδρόβιων οργανισμών	Φυσικές έννοιες Μέτρηση Λύση προβλήματος	Φυσικές έννοιες Μέτρηση Λύση προβλήματος
Θρησκευτικά			Η εκκλησία της κοινότητάς μου Η εκκλησία της Κύπρου στα βυζαντινά χρόνια Γνωριμία με τα μοναστήρια μας Γνωριμία με το ναό
Ιστορία			Ο Βυζαντινός πολιτισμός και οι επιδράσεις του στη ζωή άλλοτε και τώρα.	Μελέτη ενός αρχαιολογικού χώρου
Γεωγραφία	Ο δασικός πλούτος της Κύπρου Βιομηχανική και εμπορική ανάπτυξη της Κύπρου	Υδάτινοι πόροι της Κύπρου Η τουριστική ανάπτυξη στην Κύπρο	Πολιτιστική κληρονομιά της Κύπρου	Γεωλογική κληρονομιά της Κύπρου
Μουσική	Αναγνώριση ήχων Μελοποίηση ποιημάτων Μουσική επένδυση κειμένων Ελεύθερη δημιουργική έκφραση	Αναγνώριση ήχων Μελοποίηση ποιημάτων Μουσική επένδυση κειμένων Ελεύθερη δημιουργική έκφραση	Αναγνώριση ήχων Μελοποίηση ποιημάτων Μουσική επένδυση κειμένων Ελεύθερη δημιουργική έκφραση
Φυσική Αγωγή	Χορός-ρυθμός κίνηση	Χορός-ρυθμός κίνηση	Δημοτικοί παραδοσιακοί χοροί
Τέχνη	Τρισδιάστατες εργασίες Υφασματογραφία Κολλάζ Κεραμική Χαρακτική Αισθητική Περιβάλλοντος Διακοσμητική	Τρισδιάστατες εργασίες Υφασματογραφία Κολλάζ Κεραμική Χαρακτική Αισθητική Περιβάλλοντος Διακοσμητική	Τρισδιάστατες εργασίες Υφασματογραφία Κολλάζ Κεραμική Χαρακτική Αισθητική Περιβάλλοντος Διακοσμητική	Τρισδιάστατες εργασίες Υφασματογραφία Κολλάζ Κεραμική Χαρακτική Αισθητική Περιβάλλοντος Διακοσμητική
Σχεδιασμός και Τεχνολογία	Κατασκευή μοντέλων Τρισδιάστατες κατασκευές	Κατασκευή μοντέλων Τρισδιάστατες κατασκευές	Κατασκευή μοντέλων Τρισδιάστατες κατασκευές	Κατασκευή μοντέλων Τρισδιάστατες κατασκευές
Οικιακή Οικονομία	Υγεία-Περιβάλλον	Υγεία-Περιβάλλον	Ενδυμασία-Υφάσματα

7. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΣΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

7.1. ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ

Απαραίτητη προϋπόθεση για τη σωστή εφαρμογή και υλοποίηση των Προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης είναι η προετοιμασία των ομάδων στα πλαίσια της σχολικής μονάδας, πριν την επίσκεψή τους στο Κέντρο.

Η προετοιμασία των μαθητών, πριν από την επίσκεψή τους στο Κέντρο, αποσκοπεί στη δημιουργία των κατάλληλων προϋποθέσεων ενεργούς δραστηριοποίησής τους κατά τη διάρκεια της συμμετοχής τους στα προγράμματα του Κέντρου. Ο εκπαιδευτικός, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες της σχολικής μονάδας και της τοπικής κοινότητας, τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και χαρακτηριστικά των μαθητών του, καθώς και το ηλικιακό και μαθησιακό τους επίπεδο, μπορεί να προετοιμάσει το έδαφος αξιοποιώντας τη σχολική τάξη για προκαταρκτική προσέγγιση των θεμάτων που θα διερευνηθούν βιωματικά στο Κέντρο.

Η προετοιμασία των ομάδων μπορεί να επικεντρωθεί αρχικά σε γενικού τύπου ερωτήματα και δραστηριότητες για την κοινότητα Πεδουλά, ώστε οι μαθητές να είναι κατατοπισμένοι για το χώρο επίσκεψής τους και τις ιδιαιτερότητες της τοπικής κοινότητας. Ο εκπαιδευτικός μπορεί επίσης να επικεντρωθεί σε κάποιες ειδικές ερωτήσεις και δραστηριότητες, ανάλογα με το πρόγραμμα που θα παρακολουθήσουν.

8. ΜΟΝΟΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΟΛΟΗΜΕΡΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΔΟΥΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

8.1 ΠΡΩΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : ΔΑΣΟΣ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΣΤΟΧΟΙ

· Γνωριμία με την περιοχή του Τροόδους.

· Εξέταση της κοινότητας σε σχέση με το φυσικό περιβάλλον της περιοχής.

· Μελέτη της περιοχής ιστορικά, πολιτιστικά και κοινωνικά.

· Δράση και συμμετοχή των μαθητών στην κοινότητα και καλλιέργεια πνεύματος ομαδικότητας και συνεργασίας.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

9:00 - 10:30 Άφιξη-καλωσόρισμα και ξενάγηση στο Κέντρο.

Ενημέρωση των μαθητών για την περιοχή (χρήση χαρτών και άλλων

πηγών και μέσων για συγκέντρωση πληροφοριών από τους μαθητές).

Ομοιότητες και διαφορές με το δικό τους σχολείο (φυσικό περιβάλλον, τοποθεσία).

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

11:00 – 13:00 Επίσκεψη στο χωριό και καταγραφή σε φύλλο εργασίας των

παρατηρήσεων τους.

Καταρτισμός ερωτηματολογίου για διενέργεια συνέντευξης από ανθρώπους της περιοχής, για τη συγκέντρωση ιστορικών και πολιτιστικών στοιχείων της περιοχής, για τις αλλαγές που συνέβησαν στην περιοχή και πώς ήταν αυτή πριν αρκετά χρόνια. Συγκέντρωση μύθων, τραγουδιών και παραδόσεων σε σχέση με το δάσος.

Σημείωση:

Οι μαθητές μπορούν να έχουν μαζί τους φωτογραφικές μηχανές, μαγνητοφωνάκια για ηχογράφηση των συνεντεύξεων, και αν είναι δυνατό, βιντεοκάμερα για μαγνητοσκόπηση της περιοχής και των συνεντεύξεων.

Λόγω της μεγάλης ποικιλίας των δραστηριοτήτων και του περιορισμένου χρόνου του προγράμματος, η εξέταση της συγκεκριμένης θεματικής ενότητας μπορεί να συνεχιστεί και να ολοκληρωθεί στα πλαίσια της σχολικής ομάδας.

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ που μπορούν να οργανωθούν μέσα στη σχολική μονάδα σχετικά με το δάσος και την τοπική κοινωνία είναι:

· Κατασκευή ενός ενημερωτικού οδηγού για την περιοχή του Τροόδους με πληροφορίες και εικόνες για την περιοχή, με βάση τα στοιχεία που συνέλεξαν κατά την παρακολούθηση του προγράμματος.

· Δημιουργία φωτογραφικού λευκώματος μέσα από το οποίο να φαίνεται η ιστορία της περιοχής.

· Εξέταση της δικής τους περιοχής σε σχέση με την περιοχή που επισκέφθηκαν (συνεργασία με τοπικούς φορείς, οργάνωση συνεντεύξεων, συνεργασία με το σύνδεσμο γονέων και κηδεμόνων για συγκέντρωση όσο το δυνατό περισσότερων στοιχείων και ολοκληρωμένη αντιμετώπισή του θέματος).

8.2 ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΑΣΙΚΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ

ΣΤΟΧΟΙ

· Εισαγωγή στην έννοια δάσος και δασικό οικοσύστημα.

· Γνωριμία των μαθητών με τη χλωρίδα και πανίδα στο δάσος του Τροόδους.

· Ανάπτυξη παρατηρητικότητας και έγερση ενδιαφέροντος για διερεύνηση των γνώσεων σχετικά με το δάσος.

· Συνειδητοποίηση της σχέσης βιοτικών και αβιοτικών παραγόντων.

· Ανάπτυξη επιστημονικών διαδικασιών και δεξιοτήτων.

· Καλλιέργεια δασικής συνείδησης.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

9:00 – 10:30 Άφιξη - καλωσόρισμα, ξενάγηση στο Κέντρο.

Το δάσος ως οικοσύστημα.

Εξέταση των παραγόντων που συγκροτούν ένα δασικό οικοσύστημα

(βιοτικοί και αβιοτικοί παράγοντες, αλληλεπίδραση)

Ωφελιμότητα του δάσους :

α) Για τον άνθρωπο ( υλοτομία, εργοδότηση, οξυγόνο,ψυχαγωγία)

β) Για τη χλωρίδα - πανίδα

γ) Για τον πλανήτη.

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

11:00 – 13:00 Περίπατος – Γνωριμία με το δάσος.

Διάφορες δραστηριότητες μέσα στο δάσος.

8.3 ΤΡΙΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΤΟ ΔΑΣΟΣ ΤΟΥ ΤΡΟΟΔΟΥΣ

ΣΤΟΧΟΙ

· Eνημέρωση για τη δασική ιστορία της Κύπρου και γνωριμία με το δάσος του Τροόδους.

· Γνωριμία των μαθητών με την ποικιλία των φυτικών οργανισμών που συναντώνται στο δάσος και συγκεκριμένα στο δάσος του Τροόδους.

· Έγερση ενδιαφέροντος για τους φυτικούς οργανισμούς και κατανόηση της ωφελιμότητάς τους.

Καλλιέργεια δασικής συνείδησης.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

9:00 – 10:30 Καλωσόρισμα, ξενάγηση στο Κέντρο.

Δασική ιστορία της Κύπρου -Σύντομη Αναδρομή.

Η χλωρίδα της Κύπρου και ιδιαίτερα η χλωρίδα στην περιοχή του

Τροόδους.

Χρήσεις και θεραπευτικές ιδιότητες διαφόρων φυτών της Κύπρου.

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

11:00 – 13:00. Περίπατος στο δάσος .

Γνωριμία με διάφορα δασικά δέντρα (Τραχεία και Μαύρη Πεύκη,

Πλάτανος ).

Αναγνώριση της χλωρίδας του δάσους.

8.4 ΤΕΤΑΡΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΑΣΙΚΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ

ΣΤΟΧΟΙ

· Εισαγωγή στην έννοια δάσος. Κατανόηση της ευαίσθητης ισορροπίας ενός δασικού οικοσυστήματος.

· Διερεύνηση των αιτιών των δασικών πυρκαγιών.

· Συνειδητοποίηση των καταστροφικών αποτελεσμάτων μιας πυρκαγιάς.

· Kαλλιέργεια δασικής συνείδησης.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

9:00 -10:30 Καλωσόρισμα, ξενάγηση στο Κέντρο.

Συζήτηση-ενημέρωση σχετικά με τις δασικές πυρκαγιές.

Eξέταση των αιτιών και των καταστροφικών αποτελεσμάτων μιας

πυρκαγιάς.

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

11:00-13:00 Μελέτη μιας καμένης περιοχής. Εάν υπάρχει δυνατότητα, μπορεί να

γίνει περαιτέρω ενημέρωση των μαθητών σχετικά με τις πυρκαγιές από

ειδικό του τμήματος δασών.

8.5 ΠΕΜΠΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΟΥ ΤΡΟΟΔΟΥΣ

ΣΤΟΧΟΙ

· Γνωριμία με τα μονοπάτια της φύσης στο Τρόοδος.

· Εκτίμηση της σημασίας που έχουν τα μονοπάτια της φύσης, ως βασικά πεδία μελέτης του φυσικού και πολιτιστικού μας πλούτου.

Κατανόηση των διαφορών και των ιδιαιτεροτήτων που έχουν τα μονοπάτια της φύσης για τις διάφορες περιοχές περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος στις οποίες δημιουργούνται.

Συνειδητοποίηση της προσωπικής ευθύνης που ο καθένας έχει για τη διατήρησή τους.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

9.00 - 10:30 Καλωσόρισμα, ξενάγηση στο Κέντρο.

Συζήτηση για τα μονοπάτια μελέτης της φύσης.

Παρουσίαση σχετικά με τα μονοπάτια του Τροόδους.

Συζήτηση και συμπλήρωση σχετικών φύλλων εργασίας.

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

11:00 -13:00 Επίσκεψη σε ένα από τα μονοπάτια του Τροόδους. Οι μαθητές μπορούν να χωριστούν σε ομάδες και η κάθε μια να αναλάβει να εξετάσει το μονοπάτι από μια συγκεκριμένη οπτική γωνία.

8.6 ΕΚΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΕΚΚΛΗΣΙΕΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΟΥ ΤΡΟΟΔΟΥΣ

ΣΤΟΧΟΙ

· Γνωριμία των μαθητών με την πολιτιστική μας κληρονομιά και ιδιαίτερα τις εκκλησίες στην περιοχή του Τροόδους.

· Άσκηση στην παρατήρηση και την προσεκτική ακρόαση. Ανάπτυξη της φαντασίας και της κριτικής σκέψης.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

9:00 – 10:30 Καλωσόρισμα, ξενάγηση στο Κέντρο.

Πολιτιστική κληρονομιά στην περιοχή του Τροόδους. Αρχάγγελος

Μιχαήλ στον Πεδουλά.

Παρουσίαση σχετική με την εκκλησία.

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

11:00 – 13:00 Επίσκεψη στην εκκλησία.

Συζήτηση για την ιστορία της και συμπλήρωση σχετικού φύλλου

εργασίας.

Σημείωση: Εκτός από την εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, που είναι μια από τις εκκλησίες της περιοχής του Τροόδους που προστατεύονται από την UNESCO, υπάρχει δυνατότητα επίσκεψης και σε άλλες εκκλησίες είτε της κοινότητας Πεδουλά, είτε άλλων κοντινών κοινοτήτων.

8.7 ΕΒΔΟΜΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΓΕΩΛΟΓΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ - ΠΕΤΡΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΤΡΟΟΔΟΥΣ

ΣΤΟΧΟΙ

· Ενημέρωση των μαθητών για τον τρόπο σχηματισμού της οροσειράς του Τροόδους.

· Γνωριμία με το οφιολιθικό σύμπλεγμα του Τροόδους.

· Άσκηση των μαθητών στην αναγνώριση διαφόρων πετρωμάτων στην περιοχή του Τροόδους.

Εξέταση της επίδρασης των πετρωμάτων στην αρχιτεκτονική της περιοχής

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

9:00 - 10:30 Καλωσόρισμα, ξενάγηση στο Κέντρο.

Παρουσίαση - Μια γενική ενημέρωση

Το Τρόοδος : Γεωλογικά και φυσικά χαρακτηριστικά του.

Τρόπος σχηματισμού του Τροόδους και της Κύπρου.

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

11:00 - 13:00 Περιήγηση στην περιοχή του Τροόδους. Γνωριμία με τα διάφορα πετρώματα της περιοχής.

8.8 ΟΓΔΟΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΣΤΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΠΕΔΟΥΛΑ

ΣΤΟΧΟΙ

Η γνωριμία των μαθητών με την πολιτιστική παράδοση και τη λαογραφία του τόπου μας.

Γνωριμία των μαθητών με τα παραδοσιακά επαγγέλματα και εξέταση των αλληλοσυνδέσεων που αυτά έχουν με το περιβάλλον.

Σύγκριση των παραδοσιακών επαγγελμάτων με τα σημερινά και διερεύνηση του βαθμού επίδρασής τους στο περιβάλλον.

Γνωριμία με τις παραδόσεις και τους μύθους του λαού μας και εξέταση των επιδράσεων που δέχτηκε από το περιβάλλον.

Δραστηριοποίηση στην κοινότητα και συνομιλία με κατοίκους της περιοχής για συλλογή στοιχείων σχετικών με τις παραδόσεις του τόπου μας.

Ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και φαντασίας των μαθητών.

Διαμόρφωση στάσεων σχετικών με τη συμπεριφορά που πρέπει να επιδεικνύει ο επισκέπτης του μουσείου όταν το επισκέπτεται..

Εκτίμηση και σεβασμός στην πολιτιστική μας κληρονομιά και παράδοση και συνειδητοποίηση της σημασίας διατήρησης και διαφύλαξής της ως σημείο επιβίωσης του λαού μας.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

9:00 – 10:30 Άφιξη-καλωσόρισμα και ξενάγηση στο Κέντρο.

Θεωρητική προσέγγιση του θέματος μέσα από φύλλα εργασίας και σχετικό εποπτικό υλικό. Προετοιμασία των μαθητών για την επίσκεψη και την εργασία στο λαογραφικό μουσείο. Εξέταση βασικών ζητημάτων σε σχέση με τη σημασία της διατήρησης της παράδοσης μας, το ρόλο που επιτελούν λαογραφικά μουσεία για τη διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Παρουσίαση άλλων αντίστοιχων μουσείων που υπάρχουν στην Κύπρο.

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

11:00-13:00 Επιτόπια μελέτη στο Λαογραφικό Μουσείο Πεδουλά. Θα προηγηθεί μία ξενάγηση στους χώρους από λειτουργό του Μουσείου και στη συνέχεια οι μαθητές χωρισμένοι σε ομάδες θα προσεγγίσουν μέσα από σχετικά φύλλα εργασίας διάφορα ζητήματα και θέματα που σχετίζονται με τα εκθέματα του Μουσείου. Η ομαδική εργασία πέρα από την προσωπική και εμπειρική ενασχόληση των μαθητών με τα πράγματα, θα περιλαμβάνει και θεατρικές παραστάσεις, ετοιμασία διαλόγων και παρουσιάσεων σχετικών με το Μουσείο.

8.9 ΕΝΑΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ: ΕΞΕΡΕΥΝΩΝΤΑΣ ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΝΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΠΕΔΟΥΛΑ

ΣΤΟΧΟΙ

Κατανόηση των επιδράσεων του περιβάλλοντος στη διαμόρφωση της Βυζαντινής Τέχνης.

Γνωριμία των μαθητών με τη Βυζαντινή Τέχνη και εντοπισμός των περιβαλλοντικών τους στοιχείων.

Εισαγωγή των μαθητών σε βασικά στάδια της τέχνης της αγιογραφίας.

Εκτίμηση και σεβασμός στη θρησκευτική μας παράδοση.

Διαμόρφωση στάσεων σχετικών με τη συμπεριφορά που πρέπει να επιδεικνύει ο επισκέπτης του μουσείου σε αυτό.

Κατανόηση του ολιστικού χαρακτήρα και των αλληλοσυνδέσεων που υπάρχουν ανάμεσα στις διάφορες παραμέτρους του περιβάλλοντος.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

9:00 –10:30 Άφιξη-καλωσόρισμα και ξενάγηση στο Κέντρο.

Θεωρητική προσέγγιση του θέματος και προετοιμασία των μαθητών για την επίσκεψη στο Βυζαντινό Μουσείο. Ζητήματα διερεύνησης αποτελούν η σύνδεση της θρησκείας μας με το περιβάλλον. Επιπλέον θα γίνουν αναφορές και σε θρησκευτικά δημοτικά τραγούδια και εκκλησιαστικούς ύμνους με περιβαλλοντικό περιεχόμενο σε μια προσπάθεια να φανεί η επίδραση του περιβάλλοντος σε όλες τις εκφάνσεις της λατρευτικής μας παράδοσης.

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

11:00 – 13:00 Επίσκεψη στο Βυζαντινό Μουσείο και επιτόπια ενασχόληση στο χώρο. Οι μαθητές χωρισμένοι σε ομάδες και με τη βοήθεια του λειτουργού του Μουσείου, του ιερέα της περιοχής και ίσως και ενός αγιογράφου θα εργασθούν στο χώρο. Η επιτόπια μελέτη συνοδεύεται με αντίστοιχα φύλλα εργασίας.

Το Βυζαντινό Μουσείο μπορεί να συνδυασθεί και με επίσκεψη σε μια Βυζαντινή εκκλησία.

8.10 ΔΕΚΑΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΤΟ ΝΕΡΟ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ. ΥΔΡΟΒΙΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΣΤΟΧΟΙ

Αναγνώριση της μεγάλης σημασίας που έχει το νερό για τη διατήρηση της ζωής γενικά.

Κατανόηση της ανάγκης εξοικονόμησης νερού στην Κύπρο, δεδομένου του προβλήματος λειψυδρίας που αντιμετωπίζει το νησί.

Γνωριμία με διάφορα υδρόβια οικοσυστήματα στην περιοχή του Τροόδους.

Επισήμανση των ειδών ρύπανσης των υδρόβιων οικοσυστημάτων.

Συλλογή και αναγνώριση συγκεκριμένων ειδών χλωρίδας και πανίδας ενός υδρόβιου οικοσυστήματος.

Εμπλοκή σε διάφορες δραστηριότητες που αφορούν το νερό και ανάπτυξη πνεύματος συνεργασίας μέσα από ομαδική εργασία.

Ανάπτυξη υδατικής συνείδησης.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

9:00 – 10:30 Καλωσόρισμα, ξενάγηση στο Κέντρο.

Το νερό στη ζωή μας. Συζήτηση για τη μεγάλη σημασία που έχει το νερό για τη διατήρηση της ζωής και το πρόβλημα νερού που αντιμετωπίζει η Κύπρος.

Θεωρητική ενημέρωση για επιτόπια μελέτη σε ένα υδρόβιο οικοσύστημα.

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

11:00 -13:00 Eπιτόπια μελέτη. Μπορεί να γίνει επιλογή δραστηριοτήτων, όπως:

Συλλογή και αναγνώριση οργανισμών από ένα υδρόβιο οικοσύστημα.

Μέτρηση της καθαρότητας του νερού με τη χρήση του δίσκου Secchi ή του σωλήνα θολότητας.

Μέτρηση διαφόρων αβιοτικών στοιχείων στην περιοχή του υδρόβιου οικοσυστήματος.

Σύνδεση με πολιτιστικό ή δομημένο περιβάλλον που μπορεί να υπάρχει στην περιοχή του υδρόβιου οικοσυστήματος.

8.11 ΕΝΔΕΚΑΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Σημείωση: Μπορεί να γίνει επιλογή δραστηριοτήτων όπως αυτές που

αναφέρονται πιο κάτω.

Α. ΚΑΤΑΜΕΤΡΗΣΗ ΔΕΝΤΡΩΝ ΚΑΙ ΘΑΜΝΩΝ

ΣΤΟΧΟΙ

· Εισαγωγή στην έννοια δάσος και δασικό οικοσύστημα.

· Γνωριμία των μαθητών με το δάσος.

· Ανάπτυξη παρατηρητικότητας και έγερση ενδιαφέροντος για διερεύνηση των γνώσεων σχετικά με το

δάσος.

· Ανάπτυξη επιστημονικών διαδικασιών και δεξιοτήτων.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

9:00 – 10:30 Καλωσόρισμα , ξενάγηση στο Κέντρο.

Το δάσος ως οικοσύστημα .Εξέταση των παραγόντων που συγκροτούν ένα δασικό οικοσύστημα (βιοτικοί– αβιοτικοί παράγοντες, αλληλεπίδραση)

Ωφελιμότητα του δάσους:

α) Για τον άνθρωπο ( υλοτομία, εργοδότηση , οξυγόνο, ψυχαγωγία )

β) Για τη χλωρίδα – πανίδα

γ) Για τον πλανήτη.

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

11:00 – 13:00 Επιτόπια μελέτη. Καταμέτρηση δέντρων και θάμνων. Παρατήρηση, μέτρηση και καταγραφή των αποτελεσμάτων σε σχετικό φύλλο εργασίας.

Β. ΦΥΤΙΚΗ ΚΑΛΥΨΗ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ

ΣΤΟΧΟΙ

· Εισαγωγή στην έννοια δάσος και δασικό οικοσύστημα.

· Γνωριμία των μαθητών με το δάσος.

· Ανάπτυξη παρατηρητικότητας και έγερση ενδιαφέροντος για διερεύνηση των γνώσεων σχετικά με το δάσος.

· Ανάπτυξη επιστημονικών διαδικασιών και δεξιοτήτων

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

9:00-10:30 Καλωσόρισμα, ξενάγηση στο Κέντρο. Το δάσος ως οικοσύστημα. Μελέτη των παραγόντων που συγκροτούν ένα δασικό οικοσύστημα (βιοτικοί - αβιοτικοί παράγοντες, αλληλεπίδραση).Χρήσιμες έννοιες και πληροφορίες για εργασία στην ύπαιθρο με την βοήθεια του πλαισίου. Αναφορά στις έννοιες «συχνότητα», «πυκνότητα» και «εξάπλωση» ενός φυτικού είδους.

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

11:00 - 13:00 Επιτόπια μελέτη. Εργασία με το πλαίσιο. Υπολογισμός της φυτικής κάλυψης σε μια συγκεκριμένη περιοχή με την βοήθεια του πλαισίου. Μπορεί επίσης να γίνει υπολογισμός της συχνότητας, πυκνότητας και εξάπλωσης ενός φυτικού είδους σε μια καθορισμένη περιοχή.

Γ. ΕΥΡΕΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΦΙΛ ΕΔΑΦΟΥΣ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ

ΣΤΟΧΟΙ

· Εισαγωγή στην έννοια δάσος και δασικό οικοσύστημα.

· Γνωριμία των μαθητών με το δάσος.

· Ανάπτυξη παρατηρητικότητας και έγερση ενδιαφέροντος για διερεύνηση των γνώσεων σχετικά με το δάσος.

· Ανάπτυξη επιστημονικών διαδικασιών και δεξιοτήτων.

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

9:00 - 10:30 Καλωσόρισμα, ξενάγηση στο Κέντρο.Το δάσος ως οικοσύστημα. Διερεύνηση των παραγόντων που συγκροτούν ένα δασικό οικοσύστημα (βιοτικοί - αβιοτικοί παράγοντες, αλληλεπίδραση).

Ωφελιμότητα του δάσους :

α) Για τον άνθρωπο ( υλοτομία, εργοδότηση, οξυγόνο,ψυχαγωγία)

β) Για τη χλωρίδα - πανίδα

γ) Για τον πλανήτη.

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

11:00-13:00 Επιτόπια μελέτη. Εύρεση του προφίλ εδάφους-βλάστησης. Έννοιες και πληροφορίες για τη συγκεκριμένη εργασία.

Δ. ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΗΜΕΙΑΚΗΣ ΤΟΜΗΣ

ΣΤΟΧΟΙ

· Κατανόηση της έννοιας του δάσους (δασικό οικοσύστημα).

· Pαράγοντες που συνθέτουν το δασικό οικοσύστημα (βιοτικοί και αβιοτικοί παράγοντες).

· Ανάπτυξη-καλλιέργεια επιστημονικών διαδικασιών και δεξιοτήτων (παρατήρηση, μέτρηση, καταγραφή).

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

9:00 - 10:30 Καλωσόρισμα, ξενάγηση στο Κέντρο. Το δάσος ως οικοσύστημα. Μελέτη των παραγόντων που συγκροτούν ένα δασικό οικοσύστημα (βιοτικοί - αβιοτικοί παράγοντες, αλληλεπίδραση).Χρήσιμες έννοιες και πληροφορίες για εργασία στην ύπαιθρο με τη βοήθεια του πλαισίου σημειακής τομής.

ΔΙΑΛΕΙΜΜΑ

11:00-13:00 Επιτόπια μελέτη. Πλαίσιο σημειακής τομής. Έννοιες και πληροφορίες για τη συγκεκριμένη εργασία.

9. ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ

Τα προγράμματα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά δεν ξεκινούν και δεν ολοκληρώνονται στα πλαίσια της μονοήμερης επίσκεψης των ομάδων στο Κέντρο. Τα Προγράμματα αυτά αποσκοπούν στη μεταφορά των ιδεών και των εμπειριών των εκπαιδευτικών και των μαθητών που συμμετείχαν σε ένα τέτοιο πρόγραμμα μέσα στη σχολική μονάδα.

Τα προγράμματα μπορούν είτε να συνεχιστούν με επιπλέον δραστηριότητες μέσα στο σχολείο και με την εμπλοκή, αν είναι δυνατό, του συνόλου των μαθητών και των εκπαιδευτικών είτε να αποτελέσουν κίνητρο και ερέθισμα για οργάνωση νέων Προγραμμάτων περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης, που θα αφορούν τη δική τους περιοχή.

10. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ

· Κατασκευή από τους μαθητές φυτολογίου. Οι μαθητές, κατά την επίσκεψή τους στο δάσος, μπορούν να συλλέξουν διάφορα φυσικά αντικείμενα όπως κλαδιά, φύλλα, χώμα, φλοιό των δέντρων, τα οποία δεν θα κόψουν αλλά θα μαζέψουν από το έδαφος. Τα υλικά αυτά μπορούν να τα βάλουν σε διαφανή σακουλάκια και να σημειώσουν το είδος και το όνομά τους.

· Σχεδιασμός και δημιουργία οδηγού για τη σωστή συμπεριφορά των πολιτών που επισκέπτονται το δάσος. Ο οδηγός αυτός θα είναι αποτέλεσμα των εμπειριών και των παρατηρήσεων της ομάδας.

· Εξέταση άρθρων του ημερήσιου και περιοδικού τύπου σχετικά με τις δασικές πυρκαγιές. Οι μαθητές, αφού εξετάσουν λεπτομερώς και προσεγγίσουν κριτικά τα διάφορα κείμενα, μπορούν να ενημερώσουν και τους υπόλοιπους μαθητές για το θέμα των δασικών πυρκαγιών.

· Οργάνωση φωτογραφικής έκθεσης από τη συμμετοχή των μαθητών στο Πρόγραμμα, με κείμενα και σχόλια των μαθητών από τις εντυπώσεις και εμπειρίες τους.

· Οργάνωση έκθεσης ζωγραφικής, με κεντρικό θέμα το δάσος. Στην έκθεση μπορεί να παρουσιαστεί το δάσος μέσα από διάφορες οπτικές. Μπορεί η έκθεση να πάρει χαρακτήρα διαφωτιστικό, όπου δεν θα κυριαρχεί ο λόγος αλλά η εικόνα. Μπορούν να γίνουν αφίσες σχετικές με το δάσος (διατήρηση και προστασία του), κάρτες με κεντρικό θέμα το δάσος, δημιουργία δάσους με τη χρήση διαφόρων υλικών).

Σχεδιασμός και δημιουργία γραμματοσήμων με θέμα το δασικό οικοσύστημα (Καλό θα είναι τα παιδιά πρώτα να μελετήσουν διάφορα γραμματόσημα. Να δουν το μέγεθος, τη μορφή τους, να εκτιμήσουν την αξία τους). Μπορούν, αν είναι δυνατό, να καλέσουν κάποιο ειδικό ο οποίος έχει ασχοληθεί με την τέχνη των γραμματοσήμων, για να ενημερώσει καλύτερα τους μαθητές και να τους βοηθήσει στο να θέσουν τις κατευθυντήριες γραμμές για να φτιάξουν τη δική τους σειρά γραμματοσήμων.

Οργάνωση περιβαλλοντικής ομάδας στα πλαίσια του σχολείου, που θα εμπλέξει παράλληλα και την τοπική κοινωνία. Στην ομάδα αυτή με πρωτεργάτες τους μαθητές θα πρέπει να συμπεριληφθούν γονείς και φορείς από την τοπική κοινότητα. Η ομάδα θα δραστηριοποιείται κάθε φορά και θα αναλαμβάνει εκστρατείες διαφώτισης, οι οποίες θα αφορούν κάθε φορά συγκεκριμένο πρόβλημα το οποίο απασχολεί τη σχολική μονάδα ή την κοινότητά τους.

· Δημιουργία μονοπατιού της φύσης μέσα στο σχολείο τους. Έχοντας την εμπειρία της επίσκεψής τους σε μονοπάτι της φύσης, μπορούν να κατασκευάσουν το δικό τους μονοπάτι με φυτά και δέντρα της αρεσκείας τους. Η διαχείριση του μονοπατιού και ο τρόπος οργάνωσης θα γίνει από τα ίδια τα παιδιά με την καθοδήγηση του δασκάλου. Μπορούν τα παιδιά να ετοιμάσουν σχετικά ενημερωτικά έντυπα με φωτογραφίες, εικόνες και κείμενα που θα πληροφορούν τους υπόλοιπους μαθητές για το μονοπάτι τους.

11. ΤΡΙΗΜΕΡΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΔΟΥΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Τα τριήμερα Προγράμματα είναι κάποια σχέδια, κάποιοι ενδεικτικοί σχεδιασμοί για τον τρόπο με τον οποίο πρόκειται να λειτουργήσουν. Οι εκπαιδευτικοί έχουν την ελευθερία και την ευελιξία, σε συνεργασία με τους υπεύθυνους στο Κέντρο, να προτείνουν (σύμφωνα με τη δυναμική της ομάδας την οποία πρόκειται να συνοδεύσουν στο Κέντρο) τροποποιήσεις και αλλαγές στα τριήμερα Προγράμματα που προτείνονται, ώστε να ανταποκρίνονται στις δικές τους απαιτήσεις και ανάγκες.

Είναι δυνατό να οργανωθεί ένα τριήμερο πρόγραμμα εκ νέου, φτάνει μόνο να υπάρχουν οι συνθήκες για να εφαρμοσθεί. Ιδέες, δραστηριότητες, ενότητες που αναφέρονται στα μονοήμερα προγράμματα και πιθανόν να σας ενδιαφέρουν, μπορούν να συμπεριληφθούν σε ένα τριήμερο πρόγραμμα.

Η συνεργασία και η επικοινωνία των εκπαιδευτικών θεωρείται καθοριστικός παράγοντας για την επιτυχή εφαρμογή των προγραμμάτων.

Οι εκπαιδευτικοί που ενδιαφέρονται να συμμετέχουν μαζί με την ομάδα τους σε τριήμερα προγράμματα, παρακαλούνται όπως επικοινωνήσουν μαζί μας μόλις πάρουν την επιστολή που θα τους σταλεί σχετικά με την ημερομηνία καθορισμού συμμετοχής στο τριήμερο πρόγραμμα, για ρύθμιση και διευθέτηση οποιωνδήποτε ζητημάτων αφορούν την οργάνωση των προγραμμάτων και την παραμονή των μαθητών στο Κέντρο.

11.1 ΠΡΩΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΣΤΟΧΟΙ

· Γνωριμία των μαθητών με την περιοχή του Τροόδους και ιδιαίτερα με την κοινότητα του Πεδουλά και απόκτηση γνώσεων σχετικά με τον τρόπο ζωής των κατοίκων της περιοχής.

Γνωριμία των μαθητών με τους μύθους και παραδόσεις των χωριών της περιοχής σε σχέση με το δάσος.

Εισαγωγή των μαθητών στην έννοια του δασικού οικοσυστήματος.

· Γνωριμία με τα δάση και τη χλωρίδα της περιοχής.

Ενημέρωση για τη δασική ιστορία της Κύπρου και γνωριμία με το δάσος του Τροόδους.

· Ανάπτυξη ικανοτήτων παρατήρησης, συσχέτισης και σύγκρισης.

· Ανάπτυξη πρωτοβουλίας κα ενθάρρυνση στην ανακάλυψη της γνώσης με την ενεργητική συμμετοχή των μαθητών.

Καλλιέργεια πνεύματος συνεργασίας και ομαδικότητας.

Καλλιέργεια δασικής συνείδησης.

Πρώτη ημέρα:

9:00 - 9:30 Άφιξη στο Κέντρο και τακτοποίηση στους κοιτώνες.

9:30 - 10:00 Ενημέρωση για το πρόγραμμα που πρόκειται να παρακολουθήσουν και υποχρεώσεις των εκπαιδευομένων.

10:30-13:00 Συζήτηση για την περιοχή του Τροόδους και ιδιαίτερη αναφορά στην κοινότητα Πεδουλά. Η φυσιογνωμία, το περιβάλλον και οι άνθρωποι της κοινότητας. Διερεύνηση και εξέταση πηγών (κείμενα, ταινίες) σχετικά με την περιοχή του Τροόδους. Εργασία με συγκεκριμένα φύλλα εργασίας για συγκέντρωση στοιχείων για την περιοχή του Τροόδους (πολιτισμόs, ιστορία, κοινωνία).

Οι μαθητές αφού συγκεντρώσουν διάφορα στοιχεία σχετικά με την περιοχή του Τροόδους, χωρισμένοι σε ομάδες φτιάχνουν το δικό τους πρόγραμμα για τις περιοχές που θα ήθελαν να επισκεφθούν και να εξετάσουν. Ετοιμάζουν κατάλογο ανθρώπων με τους οποίους θα ήθελαν να συνομιλήσουν και η κάθε ομάδα καταρτίζει το δικό της ερωτηματολόγιο με ερωτήσεις που θα υποβάλει, ανάλογα, στον κάθε αρμόδιο με τον οποίο θα συζητήσει.

13:00 - 15:30 ΓΕΥΜΑ - ΞΕΚΟΥΡΑΣΗ

15:30 - 17:30 Μελέτη πεδίου

Επί τόπου παρατήρηση και μελέτη της κοινότητας. Οι μαθητές πάνω σε ένα ύψωμα παρατηρούν από ψηλά την κοινότητα. Καταγράφουν σε συγκεκριμένο φύλλο εργασίας αυτά τα οποία παρατηρούν. Σχεδιάζουν το χωριό διατυπώνοντας υποθέσεις για την περιοχή και πώς αυτή συνάδει με το φυσικό περιβάλλον.

Ακολουθεί επίσκεψη ανά ομάδες σε διάφορες περιοχές που οι μαθητές επέλεξαν και πραγματοποιούν συνεντεύξεις με τους ανθρώπους τους οποίους ήθελαν να συνομιλήσουν. Οι συνεντεύξεις αποσκοπούν στη συγκέντρωση στοιχείων και πληροφοριών που αφορούν τις ασχολίες των κατοίκων της περιοχής, μύθους, παραδόσεις, αρχιτεκτονική των σπιτιών, τρόποι κατασκευής τους.

18:00 - 19:00 Επιστροφή στο Κέντρο και αλληλοενημέρωση των ομάδων για τα αποτελέσματα της εργασίας τους.

Δημιουργία από τους μαθητές ενός τουριστικού οδηγού για την κοινότητα Πεδουλά και την περιοχή του Τροόδους γενικά.

Σημείωση:

Οι μαθητές θα ήταν χρήσιμο να έχουν μαζί τους φωτογραφικές μηχανές, μαγνητοφωνάκια συνέντευξης ακόμη και βιντεοκάμερα.

19:00-20:00 ΔΕΙΠΝΟ

20:00-21:00 Ελεύθερη ώρα ή καλλιτεχνικό πρόγραμμα

21:00 Κατάκλιση

Δεύτερη ημέρα:

7:00-7:30 Εγερτήριο- καθαριότητα

7:30-9:00 Πρόγευμα, ενημέρωση για το πρόγραμμα της μέρας

9:00-10:30 Γνωριμία με το δάσος του Τροόδους. Προβολή σχετικής βιντεοταινίας. Συζήτηση και δραστηριοποίηση των μαθητών με φύλλα εργασίας.

Χρήση διαφανειών για εισαγωγή των μαθητών στα διάφορα είδη βλάστησης. Ενημέρωση σχετικά με τα είδη βλάστησης που υπάρχουν στο Τρόοδος.

Προετοιμασία των μαθητών για την επιτόπια μελέτη που θα ακολουθήσει. Επεξήγηση του τρόπου εργασίας στη μελέτη πεδίου, επεξήγηση των βασικών οργάνων που θα χρησιμοποιηθούν από τους μαθητές, όπως επίσης και για το ποια πρέπει να είναι η συμπεριφορά τους στο χώρο.

10:30 - 13:00 Μελέτη πεδίου. Πρακτική εξάσκηση στη λήψη μετρήσεων θερμοκρασίας, ταχύτητας ανέμου, υγρασίας εδάφους κ.λ.π. Διερεύνηση της σχέσης βιοτικών με αβιοτικούς παράγοντες (σημειώσεις).

Οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες και οργανώνεται η επιτόπια μελέτη για τη λήψη των διαφόρων μετρήσεων.

Συζήτηση των παρατηρήσεων και των αποτελεσμάτων στις οποίες η κάθε ομάδα έχει καταλήξει και διατύπωση συμπερασμάτων.

13:00 - 15:30 ΓΕΥΜΑ - ΞΕΚΟΥΡΑΣΗ

15:30 - 17:00 Προετοιμασία επίσκεψης στην κοινότητα για συλλογή από τα παιδιά πληροφοριών που να συνδέουν την παράδοση με τη χλωρίδα της περιοχής (συλλογή θρύλων, παραμυθιών, συνταγών, τραγουδιών σχετικά με τη χλωρίδα της περιοχής).

17:00 - 19:00 Επιστροφή στο Κέντρο και συζήτηση με τα παιδιά για τις πληροφορίες που συνέλεξαν.

Κατασκευή οδηγού χλωρίδας. Οι μαθητές από την πρωινή τους επίσκεψη στο δάσος συλλέγουν φύλλα, κλαδιά ή οτιδήποτε άλλο σχετίζεται με τη χλωρίδα της περιοχής.

ΔΕΝ ΚΟΒΟΥΝ ΦΥΛΛΑ Ή ΚΛΑΔΙΑ ΑΛΛΑ ΣΥΛΛΕΓΟΥΝ ΟΤΙΔΗΠΟΤΕ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ΚΑΙ ΑΦΟΡΑ ΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΟΥ ΚΑΝΟΥΝ. Στη δεξιά πλευρά του τετραδίου οι μαθητές κολλούν ό,τι σχετικό έχουν μαζέψει από το δάσος και στην αριστερή σημειώνουν ό,τι πληροφορίες έχουν συγκεντρώσει από τις πηγές που μελέτησαν ή από τις διάφορες συνεντεύξεις που πήραν από τις επισκέψεις τους στην περιοχή.

19:00-20:00 ΔΕΙΠΝΟ

20:00-21:00 Ελεύθερη ώρα ή καλλιτεχνικό πρόγραμμα

21:00 Κατάκλιση

Τρίτη ημέρα:

7:00 - 7:30 Εγερτήριο-καθαριότητα

7:30 - 9:00 Πρόγευμα, ενημέρωση για το πρόγραμμα της μέρας

9:00 - 10:00 Το δάσος και οι ωφέλειές του. Συζήτηση για τη σπουδαιότητα του δάσους, ως πηγή ζωής για τον άνθρωπο και για τη φύση γενικότερα. Προβολή διαφανειών και συμπλήρωση φύλλων εργασίας.

10:30-12:30 Αναχώρηση από το Κέντρο και επίσκεψη σε χώρους που δείχνουν τη χρησιμότητα των δασών.

11.2 ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΣΤΟΧΟΙ

· Γνωριμία με το δάσος του Τροόδους και καλλιέργεια δασικής συνείδησης.

· Γνωριμία των μαθητών με την ποικιλία των φυτικών οργανισμών που συναντώνται στο Τρόοδος.

Γνωριμία με τα μονοπάτια της φύσης στο Τρόοδoς και κατανόηση της σημασίας τους

· Δραστηριοποίηση και συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων για προστασία και διατήρηση των μονοπατιών

· Εμπλοκή σε διάφορες δραστηριότητες που αφορούν το νερό και ανάπτυξη πνεύματος συνεργασίας μέσα από ομαδική εργασία.

Ανάπτυξη υδατικής συνείδησης

Πρώτη ημέρα:

9:00 - 9:30 Άφιξη στο Κέντρο και τακτοποίηση στους κοιτώνες.

9:30 - 10:00 Ενημέρωση για το πρόγραμμα που πρόκειται να παρακολουθήσουν και υποχρεώσεις των εκπαιδευομένων.

10:30-11:30 Συζήτηση στο Κέντρο για τα μονοπάτια της φύσης. Προβολή διαφανειών σχετικά με τα μονοπάτια του Τροόδους. Συμπλήρωση σχετικών φύλλων εργασίας.

11:30 -13:00 Μονοπάτι μελέτης της φύσης στην περιοχή του Τροόδους. Από το σημείο εκκίνησης γίνονται βασικές επισημάνσεις για τον τρόπο που θα κινηθούμε στο μονοπάτι. Δίνονται οδηγίες σχετικά με το τι πρέπει να παρατηρήσουν οι μαθητές στο μονοπάτι.

Οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες και η κάθε ομάδα αναλαμβάνει να εξετάσει το μονοπάτι από μια συγκεκριμένη οπτική γωνία (χλωρίδα, πανίδα, γεωμορφολογία, συντήρηση μονοπατιού).

Σημείωση Α:

Εάν καταστεί δυνατό, η επίσκεψη των παιδιών στο μονοπάτι θα γίνει με τη συνοδεία δασονόμου για σκοπούς καλύτερης ενημέρωσης των παιδιών σε θέματα διαχειριστικής πολιτικής των μονοπατιών.

Σημείωση Β:

Προτείνεται η ομάδα να έχει μαζί τις φωτογραφικές μηχανές για συγκέντρωση φωτογραφιών από το μονοπάτι που επισκέφτηκαν.

13:00 - 15:30 ΓΕΥΜΑ – ΞΕΚΟΥΡΑΣΗ

15:30-17:00 Δραστηριοποίηση των μαθητών στο Κέντρο. Οργάνωση των στοιχείων που η κάθε ομάδα συγκέντρωσε από τη μελέτη πεδίου.

Χρήση ηλεκτρονικών υπολογιστών. Οργάνωση των στοιχείων που η κάθε ομάδα συγκέντρωσε από τις συνεντεύξεις και παρατηρήσεις της σε ένα βιβλιαράκι το οποίο θα αποτελείται από κείμενο, εικόνες και φωτογραφίες των μαθητών. Η κάθε ομάδα θα παρουσιάσει τη δική της εργασία και στο τέλος όλες οι ομάδες με τα κείμενά τους θα φτιάξουν ένα πληροφοριακό-ενημερωτικό έντυπο για τα μονοπάτια στην περιοχή του Τροόδους.

17:00-19:00 Συζήτηση σχετικά με τις παρατηρήσεις των παιδιών για τις ανθρώπινες παρεμβάσεις που διέγνωσαν στην περιοχή του μονοπατιού. Συνέπειες των ανθρώπινων παρεμβάσεων.

19:00-20:00 ΔΕΙΠΝΟ

20:00-21:00 Ελεύθερη ώρα ή καλλιτεχνικό πρόγραμμα

21:00 Κατάκλιση

Δεύτερη ημέρα

7:00 - 7:30 Εγερτήριο-καθαριότητα

7:30 - 9:00 Πρόγευμα, ενημέρωση για το πρόγραμμα της ημέρας

9:00 -10:30 Οικοσυστήματα. Το δάσος ως οικοσύστημα.

Υδρόβια οικοσυστήματα. Θεωρητική ενημέρωση για τον τρόπο

μέτρησης της καθαρότητας νερού με τη χρήση του δίσκου Secchi ή

με το σωλήνα θολότητας.

10:30 -13:00 Eπιτόπια μελέτη. Μπορεί να γίνει επιλογή δραστηριοτήτων όπως:

Συλλογή και αναγνώριση οργανισμών από ένα υδρόβιο οικοσύστημα.

Μέτρηση της καθαρότητας του νερού με τη χρήση του δίσκου Sechhi ή του σωλήνα θολότητας.

Μέτρηση διαφόρων αβιοτικών στοιχείων στην περιοχή του υδρόβιου οικοσυστήματος.

Σύνδεση με πολιτιστικό περιβάλλον που μπορεί να υπάρχει στην περιοχή του υδρόβιου οικοσυστήματος.

13:00 -15:30 ΓΕΥΜΑ - ΞΕΚΟΥΡΑΣΗ

15:30 – 19:00 Συζήτηση των αποτελεσμάτων της επιτόπιας μελέτης.

Βιντεοταινία ή άλλη δραστηριότητα σχετική με το νερό.

19:00 – 20:00 ΔΕΙΠΝΟ

20:00 – 21:00 Ελεύθερη ώρα ή καλλιτεχνικό πρόγραμμα

21:00 Κατάκλιση

Τρίτη ημέρα

7:00-7:30 Εγερτήριο-Καθαριότητα.

7:30-9:00 Πρόγευμα, ενημέρωση για το πρόγραμμα της ημέρας.

9:00-12:00 Δασική ιστορία της Κύπρου (Σύντομη Αναδρομή). Το δάσος του Τροόδους - δασικές πυρκαγιές (βιντεοταινία ).

Συζήτηση για τα αίτια και τις συνέπειες από τις δασικές πυρκαγιές.

Κατασκευή αφίσας σχετικής με την προστασία των δασών.

Επίσκεψη σε καμένη περιοχή (αν υπάρχει η δυνατότητα).

12:00-12:30 Ετοιμασία της ομάδας για αναχώρηση από το Κέντρο.

11.3 ΤΡΙΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΣΤΟΧΟΙ

· Ανάπτυξη παρατηρητικότητας και έγερση ενδιαφέροντος για διερεύνηση των γνώσεων σχετικά με το δάσος.

Γνωριμία με το δάσος του Τροόδους και καλλιέργεια δασικής συνείδησης.

· Γνωριμία των μαθητών με την ποικιλία των φυτικών οργανισμών που συναντώνται στο Τρόοδος.

Γνωριμία των μαθητών με το οφιολιθικό σύμπλεγμα του Τροόδους.

· Άσκηση των μαθητών στην αναγνώριση διαφόρων πετρωμάτων στην περιοχή του Τροόδους.

· Ανάπτυξη επιστημονικών διαδικασιών και δεξιοτήτων.

Συζήτηση για τους κινδύνους που απειλούν τα δάση και τις συνέπειες από την καταστροφή των δασών.

· Γνωριμία με τη χλωρίδα του Τροόδους και σύνδεσή της με τη λαογραφία και την παράδοση

Πρώτη ημέρα:

9:00 - 9:30 Άφιξη στο Κέντρο και τακτοποίηση στους κοιτώνες.

9:30 - 10:00 Ενημέρωση για το πρόγραμμα που πρόκειται να παρακολουθήσουν και υποχρεώσεις των εκπαιδευομένων.

10:30-11:30 Χρήσιμες έννοιες και πληροφορίες για εργασία στην ύπαιθρο. Σχετικό φύλλο εργασίας.

11:30 -13:00 Εργασία στην ύπαιθρο. Μπορεί να γίνει επιλογή μεταξύ των πιο κάτω δραστηριοτήτων:

Α. Εύρεση του προφίλ εδάφους- βλάστησης

β. Φυτική κάλυψη

γ. Πλαίσιο σημειακής τομής

δ. Καταμέτρηση δέντρων και θάμνων.

13:00 – 15:30 ΓΕΥΜΑ-ΞΕΚΟΥΡΑΣΗ

15:30 -17:00 Οργάνωση των σημειώσεων και παρουσίαση των αποτελεσμάτων της

επιτόπιας μελέτης.

17:00 -19:00 Το δάσος του Τροόδους και οι δασικές πυρκαγιές. Διάλεξη με

διαφάνειες και εικόνες ή βιντεοταινία (εάν υπάρχει

δυνατότητα, μπορεί να γίνει διάλεξη από ειδικό του Τμήματος

Δασών).

Οργάνωση εκστρατείας από τους μαθητές για ευαισθητοποίηση του κοινού (κατασκευή αφισών, ενημερωτικού υλικού, καθορισμός στρατηγικών για την προστασία των δασών).

Επικέντρωση των μαθητών στα κύρια δασικά δέντρα (συγκέντρωση πληροφοριών, σύνδεση των κυπριακών δασών με την παράδοση, συντονισμός ενεργειών και συγγραφή επιστολών για αποστολή σε αρμόδιους φορείς που μπορούν να συμβάλουν στην προώθηση των θέσεων των παιδιών και τη στήριξη της προσπάθειάς τους).

19:00 – 20:00 ΔΕΙΠΝΟ

20:00 -21:00 Ελεύθερη ώρα ή καλλιτεχνικό πρόγραμμα

21:00 Κατάκλιση

Δεύτερη ημέρα

7:00 -7:30 Εγερτήριο, καθαριότητα

7:30 – 9:00 Πρόγευμα, ενημέρωση για το πρόγραμμα της ημέρας.

Το Τρόοδος : Γεωλογικά και φυσικά χαρακτηριστικά του. Μια γενική

ενημέρωση.

10:00 -13:00 Επιτόπια μελέτη. Επίσκεψη σε μια επιλεγμένη περιοχή του Τροόδους.

Γνωριμία με τα διάφορα πετρώματα της περιοχής.

13:00 Επιστροφή στο Κέντρο. ΓΕΥΜΑ - ΞΕΚΟΥΡΑΣΗ

15:30 – 17:00 Οργάνωση των σημειώσεων και παρουσίαση των αποτελεσμάτων της επιτόπιας μελέτης.

17:00 – 19:00 Βιντεοταινία ή κάποια άλλη δραστηριότητα σχετική με το δασικό οικοσύστημα.

19:00 – 20:00 ΔΕΙΠΝΟ

20.00 -21:00 Ελεύθερη ώρα ή καλλιτεχνικό πρόγραμμα

21.00 Κατάκλιση

Tρίτη ημέρα

7:00-7:30 Εγερτήριο-Καθαριότητα.

7:30-9:00 Πρόγευμα, ενημέρωση για το πρόγραμμα της ημέρας.

9:00-12:00 Η πολιτιστική κληρονομιά στο Τρόοδος. Συζήτηση

ενημέρωση. Βιντεοταινία (Οι 7 εκκλησίες του Τροόδους που

προστατεύονται από την UNESCO ). Ιδιαίτερη αναφορά στην

εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά.

12:00-12:30 Ετοιμασία της ομάδας για αναχώρηση από το Κέντρο και επίσκεψη σε μια από τις εκκλησίες.

11.4 ΤΕΤΑΡΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΣΤΟΧΟΙ

· Ανάπτυξη παρατηρητικότητας και έγερση ενδιαφέροντος για διερεύνηση των γνώσεων σχετικά με το δάσος.

Γνωριμία των μαθητών με το δασικό οικοσύστημα και ανάπτυξη επιστημονικών διαδικασιών και δεξιοτήτων.

· Γνωριμία των μαθητών με την ποικιλία των φυτικών οργανισμών που συναντώνται στο Τρόοδος και καλλιέργεια δασικής συνείδησης.

· Γνωριμία των μαθητών με την πολιτιστική μας κληρονομιά και ιδιαίτερα τις εκκλησίες στην περιοχή του Τρόοδους.

Σύνδεση της χλωρίδας του Τροόδους με τη λαογραφία και την παράδοση.

Πρώτη ημέρα:

9:00 - 9:30 Άφιξη στο Κέντρο και τακτοποίηση στους κοιτώνες.

9:30 - 10:00 Ενημέρωση για το πρόγραμμα που πρόκειται να παρακολουθήσουν και τις υποχρεώσεις των εκπαιδευομένων.

10:30-11:30 Χρήσιμες έννοιες και πληροφορίες για εργασία στην ύπαιθρο. Σχετικό φύλλο εργασίας.

11:30-13:00 Επιτόπια περιβαλλοντική μελέτη. Διερεύνηση της σχέσης αβιοτικών παραγόντων (κλίση εδάφους, υγρασία, ταχύτητα του ανέμου, ένταση του φωτός, θερμοκρασία) με βιοτικούς παράγοντες όπως πυκνότητα βλάστησης, αφθονία, ύψος φυτών, ποικιλία βλάστησης, επικράτεια.

13:00 – 15:30 ΓΕΥΜΑ - ΞΕΚΟΥΡΑΣΗ

15:30 – 17:00 Συζήτηση των αποτελεσμάτων της επιτόπιας μελέτης.

17:00 -19:00- Το δάσος και οι λειτουργίες του. Προβολή σχετικής βιντεοταινίας

ή Εργασία στον ηλεκτρονικό υπολογιστή.

19:00 – 20:00 ΔΕΙΠΝΟ

20:00 – 21:00 Ελεύθερη ώρα ή καλλιτεχνικό πρόγραμμα.

21:00 Κατάκλιση

Δεύτερη ημέρα

7:00- 7:30 Εγερτήριο, καθαριότητα

7:30 – 9:30 - Πρόγευμα, ενημέρωση για το πρόγραμμα της ημέρας.

Μια μέρα στο μουσείο (Μπορεί να γίνει επιλογή μεταξύ

Βυζαντινού /Λαογραφικού Μουσείου)

Α. Θεωρητική προσέγγιση του θέματος και προετοιμασία των μαθητών για την επίσκεψη στο Βυζαντινό Μουσείο. Ζητήματα διερεύνησης αποτελούν η σύνδεση της θρησκείας μας με το περιβάλλον. Επιπλέον θα γίνουν αναφορές και σε θρησκευτικά δημοτικά τραγούδια και εκκλησιαστικούς ύμνους με περιβαλλοντικό περιεχόμενο, σε μια προσπάθεια να φανεί η επίδραση του περιβάλλοντος σε όλες τις εκφάνσεις της λατρευτικής μας παράδοσης.

Β. Θεωρητική προσέγγιση του θέματος μέσα από φύλλα εργασίας και σχετικό εποπτικό υλικό. Προετοιμασία των μαθητών για την επίσκεψη και την εργασία στο Λαογραφικό Μουσείο. Εξέταση βασικών ζητημάτων σε σχέση με τη σημασία της διατήρησης της παράδοσης μας, το ρόλο που επιτελούν λαογραφικά μουσεία για τη διατήρηση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Παρουσίαση άλλων αντίστοιχων μουσείων που υπάρχουν στην Κύπρο.

10:00 – 13:00 Μελέτη πεδίου Μπορεί να γίνει επιλογή μεταξύ:

Α. Βυζαντινού Μουσείου

Β. Λαογραφικού Μουσείου)

Α. Επίσκεψη στο Βυζαντινό Μουσείο και επιτόπια ενασχόληση στο χώρο. Οι μαθητές χωρισμένοι σε ομάδες και με τη βοήθεια του λειτουργού του Μουσείου, του ιερέα της περιοχής και ίσως και ενός αγιογράφου θα εργασθούν στο χώρο. Η επιτόπια μελέτη συνοδεύεται με αντίστοιχα φύλλα εργασίας.

Το Βυζαντινό Μουσείο μπορεί να συνδυασθεί και με επίσκεψη σε μια βυζαντινή εκκλησία.

Β. Επιτόπια μελέτη στο Λαογραφικό Μουσείο Πεδουλά. Θα προηγηθεί μία ξενάγηση στους χώρους από λειτουργό του Μουσείου και στη συνέχεια οι μαθητές χωρισμένοι σε ομάδες θα προσεγγίσουν μέσα από σχετικά φύλλα εργασίας διάφορα ζητήματα και θέματα που σχετίζονται με τα εκθέματα του Μουσείου. Η ομαδική εργασία πέρα από την προσωπική και εμπειρική ενασχόληση των μαθητών με τα πράγματα θα περιλαμβάνει και θεατρικές παραστάσεις, την ετοιμασία διαλόγων και παρουσιάσεων σχετικών με το Μουσείο.

13:00 -15:30 ΓΕΥΜΑ - ΞΕΚΟΥΡΑΣΗ

15:30 -19:00 Συζήτηση των αποτελεσμάτων της επιτόπιας μελέτης

17:00 – 19:00 Βιντεοταινία ή κάποια άλλη δραστηριότητα σχετική με τη Μουσειακή Αγωγή.

19:00 – 20:00 ΔΕΙΠΝΟ

20.00 -21:00 Ελεύθερη ώρα ή καλλιτεχνικό πρόγραμμα

Κατάκλιση

Τρίτη ημέρα

7:00-7:30 Εγερτήριο, καθαριότητα

7:30-9:00 Πρόγευμα, ενημέρωση για το πρόγραμμα της ημέρας.

9:00-10:30 Η πολιτιστική κληρονομιά του Τροόδους

Προβολή βιντεοταινίας: Οι εννιά εκκλησιές του Τροόδους. Συζήτηση και ενασχόληση των παιδιών με συγκεκριμένα φύλλα εργασίας.

11:00-12:30 Αναχώρηση από το Κέντρο και επίσκεψη στην εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά.

Χρήση θρησκευτικών κειμένων και σύνδεσή τους με το περιβάλλον.

Σημείωση:

Τα τριήμερα Προγράμματα που αναπτύσσονται πιο πάνω δεν απευθύνονται σε συγκεκριμένες ηλικίες και επίπεδα. Αναφέρονται ως παραδείγματα, ενδεικτικά του τύπου των τριήμερων Προγραμμάτων που μπορούν να οργανωθούν στο Κέντρο.

Η τελική μορφή που θα πάρει ένα τριήμερο Πρόγραμμα εξαρτάται από την ομάδα που θα το παρακολουθήσει, γι’ αυτό ακριβώς και τα Προγράμματα θα διαμορφώνονται ανάλογα κάθε φορά μετά από συνεννόηση και επικοινωνία με τους εκπαιδευτικούς που θα εμπλακούν σε ένα τέτοιο Πρόγραμμα και σε σχέση με την ομάδα που θα το παρακολουθήσει.

12. ΣΥΝΕΧΙΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ

12.1 Επέκταση των προγραμμάτων του Κέντρου στα πλαίσια της σχολικής μονάδας

Βασικές επισημάνσεις

Μέσα από τα προγράμματα του ΚΕΠΕ Πεδουλά επιδιώκεται η σύνδεση του σχολείου με άλλους βιωματικούς χώρους μάθησης και εξωτερικά μαθησιακά περιβάλλοντα, προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα σε εκπαιδευτικούς και μαθητές, να συνεχίσουν τη δραστηριοποίησή τους σε θέματα περιβάλλοντος εντός των πλαισίων της σχολικής μονάδας, μέσα από τη σύνδεση τυπικής και μη-τυπικής εκπαίδευσης.

Δεδομένου του γεγονότος ότι τα προγράμματα του ΚΕΠΕ αποτελούν προγράμματα σχεδιασμένα στη βάση των περιβαλλοντικών ενοτήτων του Αναλυτικού Προγράμματος της Μέσης Εκπαίδευσης, οι ομάδες που θα συμμετάσχουν στα προγράμματα του Κέντρου (μονοήμερα, ολοήμερα, τριήμερα), συστήνεται όπως συνεχίσουν τη δραστηριοποίησή τους στα πλαίσια της σχολικής τους μονάδας, επιλέγοντας ένα από τα πιο κάτω προγράμματα:

Μαθαίνω για τα Δάση, “Learning about Forests” (ευρωπαϊκό πρόγραμμα),

Θεματικό δίκτυο Δάσος-Μονοπάτια της Φύσης (πρόγραμμα Κυπρο-Ελλαδικής συνεργασίας ανάμεσα στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά και Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Μακρινίτσας-Πηλίου),

Πράσινες γωνιές της γειτονιάς μου (πρόγραμμα Κυπρο-Ελλαδικής συνεργασίας).

Η επιλογή και εφαρμογή ενός από τα τρία προγράμματα πρέπει να γίνει κατά τρόπο ευέλικτο και σύμφωνα με τα ενδιαφέροντα των μαθητών και τις ιδιαιτερότητες της σχολικής μονάδας. Ο εκπαιδευτικός μαζί με τους μαθητές επιλέγει το πρόγραμμα και τις δραστηριότητες με τις οποίες θέλουν να ασχοληθούν. Παρακάτω παρουσιάζονται ενδεικτικές δραστηριότητες για τον τρόπο αξιοποίησης των προγραμμάτων.

Βασική προϋπόθεση για την εφαρμογή των προγραμμάτων επέκτασης στις σχολικές μονάδες αποτελεί:

Η αξιοποίηση και μεταφορά των εμπειριών που απέκτησαν κατά τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα του ΚΕΠΕ Πεδουλά, στα πλαίσια της σχολικής τους μονάδας,

Η διαθεματική εξέταση των θεμάτων ενασχόλησης στα πλαίσια της σχολικής μονάδας,

Η δραστηριοποίηση στην τοπική κοινότητα και η αξιοποίησή της ως βασικού εκπαιδευτικού μαθησιακού εργαλείου,

Η ανάπτυξη της δημιουργικότητας, της φαντασίας και του ενδιαφέροντος των μαθητών για τα περιβαλλοντικά ζητήματα.

12.2 ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

12.2.1 ΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΤΑ ΔΑΣΗ:

Μέσα από το πρόγραμμα επιδιώκεται η συμμετοχή των μαθητών σε δραστηριότητες μέσα από το δάσος, όπως επίσης και η εφαρμογή μέσα σε αυτό μαθησιακών διαδικασιών που θα ξεφεύγουν από τους συμβατικούς τρόπους και τις παραδοσιακές μορφές απόκτησης της γνώσης.

Στόχοι:

Η φιλοσοφία και η γενικότερη στοχοθεσία του προγράμματος συνοψίζεται στη φράση «ΠΗΓΑΙΝΩ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ ΚΑΙ ΜΑΘΑΙΝΩ ΑΠΟ ΑΥΤΟ». Λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση (Π.Ε.) συνιστά μια παιδαγωγική διαδικασία, η εφαρμογή της οποίας μέσα στην εκπαιδευτική πρακτική συνεπάγεται την τήρηση των αρχών της διαθεματικότητας, της ολιστικής προσέγγισης, της ενεργούς και βιωματικής εμπλοκής των μαθητών, η ιδιαιτερότητα του συγκεκριμένου προγράμματος συνίσταται στην ανάδειξη, μέσα από την εφαρμογή του στη σχολική διαδικασία, των πιο πάνω αρχών, και στην ισόρροπη εφαρμογή του τρίπτυχου «εκπαίδευση σχετικά με το περιβάλλον, μέσα στο περιβάλλον, για το περιβάλλον».

Με βάση τα παραπάνω, κεντρική επιδίωξη του κάθε συμμετέχοντα στο πρόγραμμα πρέπει να αποτελεί η φράση «πηγαίνω, βιώνω, μαθαίνω, δραστηριοποιούμαι, ενεργώ και ανταλλάσσω απόψεις σε τοπικό και διεθνές επίπεδο για τη βελτίωση της εικόνας που τα δάση παρουσιάζουν παγκόσμια, διαμορφώνω στάσεις και συμπεριφορές, συμμετέχω στη λήψη αποφάσεων και εμπλέκομαι σε δράσεις που μπορούν να συμβάλουν στην προστασία και ορθολογική χρήση των δασών τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο».

Ο παιδαγωγικός χαρακτήρας του προγράμματος συνοψίζεται στα πιο κάτω:

Μαθαίνω-Κάνοντας

Δράση σε τοπικό επίπεδο

Εμπειρική και βιωματική ενασχόληση

Μελέτη σε πεδίο

Αξιοποίηση του περιβάλλοντος ως μαθησιακού εργαλείου

Ενδεικτικές Δραστηριότητες:

Ετοιμάζω γελοιογραφίες που αφορούν το δασικό οικοσύστημα του μονοπατιού με λεζάντες που καυτηριάζουν!

Συγκεντρώνω τραγούδια, ποιήματα, ιστορίες, παραμύθια σχετικά με τα δάση ή ένα δασικό δέντρο ή φυτό του τόπου μας και φτιάχνω μικρό βιβλιαράκι.

Κατασκευάζω σειρά γραμματοσήμων με θέμα τα φαρμακευτικά και αρωματικά φυτά της Κύπρου (μπορεί να γίνει διερεύνηση του τρόπου κατασκευής των γραμματοσήμων, να αναζητηθούν εκδοθείσες σειρές γραμματοσήμων σχετικές με τη χλωρίδα του τόπου μας).

Κατασκευή ενημερωτικού εντύπου στο οποίο θα δίνεται σημασία στην πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού για τη σημασία που έχουν τα αρωματικά φυτά του τόπου μας ( στο έντυπο αυτό μπορεί να περιλαμβάνονται αναφορές για τη χρήση που αυτά μπορεί να έχουν στην καθημερινή μας ζωή).

Συγκεντρώνω άρθρα από εφημερίδες που αναφέρονται σε διάφορα περιβαλλοντικά προβλήματα, ως απόρροια της καταστροφής των δασών. Φτιάχνω ένα αρχείο από τέτοια άρθρα η φωτογραφικό υλικό ή φτιάχνω μια «πράσινη εφημερίδα».

Κατασκευή ενός πρωτότυπου κάδου συγκέντρωσης του χαρτιού στο σχολείο. Φτιάχνω ανακυκλωμένο χαρτί.

Κάνω πειράματα και διερευνήσεις στο πεδίο σχετικά με τη σχέση των βιοτικών και αβιοτικών παραγόντων, μελετώ τα διάφορα φυτά και δέντρα, καταγράφω τις ανθρώπινες δραστηριότητες στο χώρο.

Συγκεντρώνω πληροφορίες και ενημερώνομαι για το νομοθετικό πλαίσιο που ισχύει στην Κύπρο και στην Ευρώπη αναφορικά με την προστασία των δασών και προτείνω ένα δικό μου πρωτότυπο «οικοκώδικα» για την προστασία των δασών.

Οργανώνω μια περιβαλλοντική μελέτη για κάποιο δάσος, πάρκο ή φυσικό μονοπάτι της περιοχής μου.

Μελετώ διάφορα είδη από την πτηνοπανίδα των δασών του τόπου μας. Παρουσιάζω τα διάφορα ζώα και πτηνά με διάφορους τρόπους:

Με τη μορφή φωτογραφικού άλμπουμ

Με τη μορφή παρουσίασης στον ηλεκτρονικό υπολογιστή

Με τη μορφή ημερολογίου

Με τη μορφή καρτών

Θα ήταν χρήσιμο οι πιο πάνω παρουσιάσεις να εμπλουτισθούν με επιπρόσθετα στοιχεία, όπως πληροφορίες για τα βασικά χαρακτηριστικά των πτηνών και ζώων, ιστορίες του λαού μας, παροιμίες και γνωμικά που σχετίζονται με αυτά.

Οι δασικές πυρκαγιές αποτελούν την κύρια αιτία καταστροφής των δασών του τόπου μας. Παρουσιάζω ένα άρθρο σε σχέση με τις δασικές πυρκαγιές με στόχο την ευαισθητοποίηση του κοινού για την προστασία των δασών του τόπου μας και την ανάπτυξη δασικής συμπεριφοράς. Στο άρθρο μπορούν να συμπεριληφθούν:

Στοιχεία για τις δασικές πυρκαγιές στον τόπο μας με τη μορφή γραφικών παραστάσεων.

Συγκριτικά στοιχεία για τις δασικές πυρκαγιές στην Κύπρο σε σχέση με άλλες χώρες.

Φωτογραφικό υλικό για τις καταστροφικές συνέπειες των δασικών πυρκαγιών.

Μέτρα πρόληψης για την προστασία των δασών από τις δασικές πυρκαγιές.

Νομοθεσία που υπάρχει στην Κύπρο σε σχέση με τις δασικές πυρκαγιές, αλλά και νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε σχέση με τις δασικές πυρκαγιές.

Οδηγίες προς τους επισκέπτες για την αποφυγή πρόκλησης δασικών πυρκαγιών.

Τα πιο πάνω στοιχεία μπορούν να συγκεντρωθούν μέσα από επισκέψεις και βιβλία στο Τμήμα Δασών, μέσα από σχετικά κείμενα και βιβλία σχετικά με τις δασικές πυρκαγιές, μέσα από άρθρα του ημερήσιου τύπου, με τη χρήση του διαδικτύου.

Κάνω μια μελέτη για τους τρόπους με τους οποίους τα δάση μπορούν να αξιοποιηθούν ως μορφές οικοτουριστικής ανάπτυξης διαφόρων περιοχών τους τόπου μας και καταθέτω σχετικές εισηγήσεις και προτάσεις. Στοιχεία για τον οικοτουρισμό μπορώ να συλλέξω από την Υπηρεσία Περιβάλλοντος, από τον Κυπριακό Οργανισμό Τουρισμού και από άλλες υπηρεσίες οι οποίες ασχολούνται με την προώθηση του οικοτουρισμού στον τόπο μας, χρήση του διαδικτύου, για συγκέντρωση πληροφοριών. Ζητήματα που μπορούν να εξετασθούν είναι:

Αξιοποίηση του δασικού και ευρύτερου φυσικού μας πλούτου στην προσπάθεια για καθιέρωση νέων μορφών τουριστικής ανάπτυξης σε διάφορες περιοχές του τόπου μας.

Αξιοποίηση της εμπειρίας και εφαρμογών που έγιναν σε άλλες χώρες προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης του οικοτουρισμού.

Πλεονεκτήματα του οικοτουρισμού έναντι της ανάπτυξης που ισχύει μέχρι τώρα στον τόπο μας.

Με αφορμή το θέμα της οικοτουριστικής ανάπτυξης θα μπορούσαν οι μαθητές να κάνουν τις πιο κάτω δρατηριότητες:

Να εξετάσουν μια συγκεκριμένη περιοχή η οποία βρίσκεται σε δασική περιοχή και να ετοιμάσουν με τη μορφή μακέτας ένα μοντέλο για οικοτουριστική ανάπτυξή της.

Να ετοιμαστούν, και με τη βοήθεια και τη συνεργασία διαφόρων Κρατικών Υπηρεσιών και μη-κυβερνητικών φορέων, μια εκστρατεία διαφώτισης και ενημέρωσης του κοινού γι τον οικοτουρισμό.

Να διεξαγάγουν έρευνα στους κατοίκους μιας περιοχής η οποία μπορέι να αξιοποιηθεί οικοτουριστικά με στόχο τη διερεύνηση των αντιλήψεών τους σε σχέση με το συγκεκριμένο θέμα.

Να ετοιμάσουν ένα έντυπο ενημέρωσης του κοινού για την οικοτουριστική ανάπτυξη.

Μελέτη των πετρωμάτων του τόπου μας με τη βοήθεια και τη συνεργασία του Τμήματος Γεωλογικής Επισκόπησης, Εξέταση της γεωμορφολογίας του νησιού και διερεύνηση των επιδράσεων που η γεωμορφολογία του έχει στη βλάστηση κάθε περιοχής. Μπορούν να γίνουν συγκριτικές μελέτες περιοχών της Κύπρου που χαρακτηρίζονται από διαφορετικά είδη πετρωμάτων και να εξετασθεί παράλληλα με αυτά το έδαφος και τα είδη βλάστησης που ευνοεί.

Ετοιμασία παρουσίασης στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές σχετικά με τη γεωλογία της Κύπρου.

Ετοιμασία σύντομου τηλεοπτικού φιλμ στο οποίο να παρουσιάζεται η ιστορία της Κύπρου από άποψη γεωμορφολογική.

Συλλογή πετρωμάτων και γνωριμία με τις ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά τους. Η συλλογή αυτή μπορεί να παρουσιασθεί με διάφορους τρόπους:

Ως μια συλλογή από πετρώματα τοποθετημένα σε προθήκη με σχετικές ενημερωτικές καρτέλες για τα χαρακτηριστικά και τις περιοχές που συναντάται το κάθε πέτρωμα.

Ως ενημερωτικός οδηγός για τα πετρώματα του τόπου μας και τρόποι αναγνώρισής τους.

Δημιουργία ενός DVD στο οποίο να παρουσιάζονται τρισδιάστατα οι διάφοροι σχηματισμοί πετρωμάτων στην Κύπρο.

Ετοιμασία διαφόρων δραστηριοτήτων για τη γνωριμία με τα διάφορα πετρώματα της Κύπρου.

Ετοιμασία ενός εκπαιδευτικού λογισμικού προγράμματος στον υπολογιστή σχετικού με τα δάση της Κύπρου, την πανίδα και χλωρίδα του τόπου μας.

12.2.2 ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ

Το συγκεκριμένο πρόγραμμα επιδιώκει την κατανόηση από τους μαθητές/τριες της σημασίας των μονοπατιών της φύσης, ως πεδίου ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης και δράσης τους για θέματα που αφορούν τη φυσική, πολιτιστική, ιστορική και κοινωνική διάσταση του περιβάλλοντος μιας περιοχής. Αποτελεί πρόγραμμα διακρατικής συνεργασίας ανάμεσα στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά και το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Μακρινίτσας Πηλίου.

Στόχοι:

Το πρόγραμμα στοχεύει όπως οι μαθητές/τριες:

Γνωρίσουν τα μονοπάτια του τόπου μας.

Κατανοήσουν και εκτιμήσουν τα μονοπάτια της φύσης.

Συνδέσουν τις φυσικές παραμέτρους του περιβάλλοντος με τα κοινωνικο-πολιτιστικά στοιχεία και οικονομικά στοιχεία που το συνθέτουν.

Συνειδητοποιήσουν τις ομοιότητες και διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στα μονοπάτια της φύσης, από περιοχή σε περιοχή.

Εκτιμήσουν τα μονοπάτια της φύσης ως μέσου ψυχαγωγίας, περιδιάβασης, γνωριμίας των περιπατητών με τη φύση και την παράδοση ενός τόπου.

Συνειδητοποιήσουν ότι τα μονοπάτια της φύσης αποτελούν εναλλακτική μορφή τουρισμού.

Εκτιμήσουν την πολιτιστική και φυσική μας κληρονομιά και δραστηριοποιηθούν για τη διατήρηση και διαφύλαξή τους

Ενδεικτικές Δραστηριότητες:

Χαρτογράφηση μονοπατιού

Έχει προηγηθεί στο Περιβαλλοντικό Κέντρο χαρτογράφηση του μονοπατιού. Μπορούν οι ομάδες στην τάξη να συνδυάσουν τις πληροφορίες τους και να φτιάξουν ένα κοινό μονοπάτι της φύσης. Η εργασία αυτή αποσκοπεί στη συζήτηση των ομάδων ώστε να παρθούν σωστές αποφάσεις που αφορούν κυρίως το υπόμνημα και τη χρήση σωστών και κατανοητών συμβόλων.

Φτιάχνω επιτραπέζιο παιχνίδι σχετικό με το μονοπάτι της φύσης.

Το παιχνίδι μπορεί να πάρει διάφορες μορφές. Παράδειγμα: Το μονοπάτι αριθμημένο με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν πιόνια που θα φτιάξουν οι μαθητές με τη δική τους φαντασία. Το παιχνίδι θα έχει τη μορφή ερωτήσεων/γρίφων και απαντήσεων που θα ετοιμαστούν από τα ίδια τα παιδιά. Οι ερωτήσεις/απαντήσεις θα αφορούν:

Πολιτιστικά στοιχεία

Φύση

Ανθρώπινες παρεμβάσεις

Ιστορία/Πολιτισμός: ιστορικά στοιχεία, αρχαιο-λογικά μνημεία, παράδοση (μύθοι που συνδέονται με το μονοπάτι)

Θρησκεία: εκκλησίες, ξω-κλήσια, δοξασίες

Ζώα: ζώα, πουλιά, έντομα, ερπετά που έχουν εντο-πιστεί, πώς έχουν εντοπι-στεί, (χνάρια, απομεινάρια τροφής κλπ)

Φυτά: δέντρα, θάμνοι, πόες, πώς προσαρμό-ζονται στις καιρικές συνθήκες κλπ.

Πετρώματα: είδη πετρωμάτων

Θετικές:

Αρνητικές:

Είναι σημαντικό οι μαθητές να θέσουν τους κανόνες του παιχνιδιού.

Γράφω την ιστορία του μονοπατιού όπως αυτό συνδέεται με θρύλους, μύθους και ανθρώπους που το χρησιμοποιούσαν.

Ετοιμάζω διαφημιστικό/ενημερωτικό έντυπο ή poster:

Το έντυπο αυτό να είναι φτιαγμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να παροτρύνει περιηγητές να επισκεφτούν το μονοπάτι της φύσης. Να περιλαμβάνει πληροφορίες και φωτογραφικό υλικό που αφορούν την ιστορία του, τη χλωρίδα και πανίδα του, σημαντικά σημεία αναφοράς που να προσελκύουν τον επισκέπτη.

Κατασκευάζω μακέτα που αναπαριστά τον τρόπο διάβρωσης του εδάφους:

Ποια μέσα χρησιμοποιεί το Τμήμα Δασών για βελτίωση του μονοπατιού και ποιες οι θετικές/αρνητικές συνέπειες στους περιηγητές από αυτή την παρέμβαση;

Φτιάχνω μονοπάτι της φύσης στο σχολείο μου:

Οι μαθητές φτιάχνουν μονοπάτι της φύσης στην αυλή του σχολείου τους αφού πρώτα αποφασίσουν τι θα περιλαμβάνει:

φυτά

δομή του μονοπατιού

διαφημιστικά έντυπα

πώς αξιοποιείται εκπαιδευτικά (δημιουργία παιχνιδιών)

12.2.3 ΠΡΑΣΙΝΕΣ ΓΩΝΙΕΣ ΤΗΣ ΓΕΙΤΟΝΙΑΣ ΜΟΥ:

Σκοπός του προγράμματος είναι η προστασία των βιοτόπων. Και επειδή η ευαισθητοποίηση για την προστασία των βιοτόπων περνά από το μονοπάτι της γνώσης, θεωρούμε ότι «Οι Πράσινες Γωνιές» θα συμβάλουν στο να γνωρίσουμε τον κόσμο αυτών των περιοχών και τη σημασία του για τη ζωή μας. Το πρόγραμμα αποτελεί συνεργασία με την Ελλάδα και συγκεκριμένα με το μη-κυβερνητικό οργανισμό Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Φύσης.

Στόχοι:

Μέσα από τις πράσινες γωνιές της κάθε γειτονιάς οι μαθητές θα:

Κατανοήσουν τη σημασία του αστικού και περιαστικού πρασίνου για την πόλη, το χωριό και τις παράκτιες περιοχές.

Αναγνωρίσουν την αξία των χώρων πρασίνου ως καταφυγίων ζωής και θα βλέπουν κάθε μικρή και μεγάλη πράσινη γωνιά ως μέρος ενός μεγαλύτερου οικοσυστήματος σε εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο.

Μάθουν να παρατηρούν τα φυτά, τα ζώα και τα πετρώματα και να ανακαλύπτουν τις αλληλεπιδράσεις τους και το ρόλο τους στα οικοσυστήματα.

Αγαπήσουν τα οικοσυστήματα της ιδιαίτερης πατρίδας τους και θα τα προστατεύουν κατανοώντας ότι όλοι είμαστε μέρη ενός μεγαλύτερου συνόλου.

Συνειδητοποιήσουν τα προβλήματα που προκαλούν τη μείωση των βιοτόπων και της βιοποικιλότητας και θα αγωνίζονται εάν χρειάζεται για την προστασία τους.

Γίνουν μέρος του κοινωνικού συνόλου, συμμετέχοντας στην καταγραφή των περιβαλλοντικών προβλημάτων.

Αναπτύξουν οικολογική συνείδηση και να συμβάλουν στην καλύτερη ποιότητα ζωής στις αστικές και περιαστικές περιοχές.

Συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία βελτίωσης των συνθηκών ζωής του τόπου τους.

Με αφορμή την επίσκεψή τους στην κοινότητα Πεδουλά, οι μαθητές/τριες μπορούν να μεταφέρουν τις εμπειρίες τους στην κοινότητά τους και να την εξετάσουν μέσα από τις πιο κάτω ενδεικτικές δραστηριότητες:

Ενδεικτικές Δραστηριότητες:

Επισκέπτομαι την Πολεοδομία/Κτηματολόγιο:

Παίρνω συνέντευξη από άτομα ώστε να ανακαλύψω τη φιλοσοφία πάνω στην οποία βασίστηκαν και τα στάδια/διαδικασία που ακολουθήθηκαν για να πάρει η Πράσινη Γωνία της γειτονιάς μου τη σημερινή της μορφή. Μπορώ επίσης να ζητήσω τοπογραφικούς χάρτες που να δείχνουν χρονολογικά την αναδιαμόρφωση της γειτονιάς μου.

Ετοιμάζω σχεδιάγραμμα της πράσινης γωνιάς της γειτονιάς μου:

Συγκρίνω τα δέντρα/φυτά της πράσινης γωνιάς με τα φυτά του κήπου μου και της γύρω περιοχής. Βγάζω συμπεράσματα για τη βλάστηση με βάση το υψόμετρο της περιοχής μου. Ερευνώ ποια φυτά/δέντρα μπορούν να ευδοκιμήσουν στο τοπικό περιβάλλον π.χ. συνέντευξη από δασοφύλακα, έρευνα σε βιβλία κλπ. Ενισχύω την Πράσινη Γωνιά της γειτονιάς μου με δεντροφύτευση φυτών/δέντρων.

Παιχνίδι αντιπαράθεσης:

Ο εκπαιδευτικός ετοιμάζει ένα πρόβλημα προς επίλυση. Παράδειγμα: Ο κοινοτάρχης/δήμαρχος αποφασίζει την ανέγερση υπεραγοράς στη θέση της πράσινης γωνιάς της γειτονιάς. Αυτό προϋποθέτει την καταστροφή της Πράσινης Γωνιάς. Δίνει σε κάθε ομάδα ένα ρόλο π.χ. η μια ομάδα θα έχει το ρόλο του δημάρχου, κοινοτάρχη, η άλλη ομάδα το ρόλο του εκπροσώπου των κατοίκων της γειτονιάς, η άλλη το ρόλο του επιχειρηματία που θα ανεγείρει την υπεραγορά, η άλλη το ρόλο των δημοσιογράφων. Κάθε ομάδα θα φέρει τα επιχειρήματά της υπέρ ή κατά της ανέγερσης της Υπεραγοράς, και θα παρθεί μια κοινή απόφαση για το αν θα προχωρήσουν στη διαδικασία αυτή. Μπορούν να ετοιμαστούν από τον εκπαιδευτικό διάφορα προβλήματα της μορφής αυτής.

Προτάσεις για αναδιαμόρφωση της Πράσινης Γωνιάς της γειτονιάς μου:

Ετοιμάζω μια πανοραμική φωτογραφία της Πράσινης Γωνιάς της γειτονιάς μου. Σχεδιάζω τα κύρια στοιχεία που δομούν την Πράσινη Γωνιά. Μέσα από συζήτηση με την ομάδα μου αποφασίζουμε και δικαιολογούμε ποια σημεία της Πράσινης Γωνιάς πρέπει να αναδιαμορφωθούν. Κάνω ένα δεύτερο σχέδιο στο οποίο να περιλαμβάνονται οι προτάσεις για αλλαγή. Προτάσεις για αλλαγή μπορούν να αφορούν τοποθέτηση παιχνιδιών, κτίσιμο καντίνας, τουαλετών, περίφραξη για λόγους ασφάλειας, δεντροφύτευση, γήπεδα κλπ. Φωτογραφικό υλικό, άρθρα και πληροφορίες από περιοδικά, το διαδίκτυο, και οποιαδήποτε άλλη πηγή μπορεί να χρησιμοποιηθούν για να στηρίξει η ομάδα τα επιχειρήματά της. Η κάθε ομάδα μπορεί να παρουσιάσει τις προτάσεις της στην τάξη σε μορφή:

Σχέδια Εργασίας (project)

με τη χρήση της power point

με τη δημιουργία μακέτας

Σημείωση: Είναι σημαντικό οι μαθητές να επιχειρηματολογήσουν και να στηρίξουν τις απόψεις τους που αφορούν τις προτάσεις αναδιαμόρφωσης της πράσινης γωνιάς της γειτονιάς τους.

Προκήρυξη διαγωνισμού:

Μπορεί να γίνει προκήρυξη διαγωνισμού με θέματα όπως:

- Ο δικός μου κήπος: Οι μαθητές οργανωμένοι σε ομάδες επιλέγουν το δικό τους χώρο στην Πράσινη Γωνιά της γειτονιάς τους και φτιάχνουν το δικό τους κήπο. Προηγείται ετοιμασία project που αφορά τον κήπο π.χ. οι μαθητές μπορούν να ετοιμάσουν σχεδιάγραμμα του κήπου τους, να δικαιολογούν γιατί επέλεξαν τα συγκεκριμένα φυτά, να δικαιολογήσουν και τον τρόπο φύτευσης τους (χρώμα, ύψος), να φέρουν παραδείγματα από ήδη έτοιμους κήπους (περιοδικά) κλπ, να παρουσιάζουν με τρόπο δημιουργικό τις ονομασίες των φυτών με μια μικρή περιγραφή κλπ.

- Προτάσεις αναδιαμόρφωσης της Πράσινης Γωνιάς της γειτονιάς μου: βλέπε πιο πάνω.

- Παιχνίδια στην Πράσινη Γωνιά της Γειτονιάς μου: Οι μαθητές προτείνουν, σχεδιάζουν και ετοιμάζουν (αν είναι δυνατό) παιχνίδια που μπορούν να τοποθετηθούν στην Πράσινη Γωνιά.

Οι βραβεύσεις του διαγωνισμού μπορούν να γίνουν σε ειδική εκδήλωση μέσα στην ίδια την Πράσινη Γωνιά της γειτονιάς. Η ετοιμασία προσκλήσεων και αφισών μπορούν να ετοιμαστούν από τους μαθητές με τρόπο πρωτότυπο και δημιουργικό. Προσκεκλημένοι φυσικά θα είναι οι κάτοικοι της γειτονιάς και αρμόδιες αρχές που μπορούν να αποτελέσουν και τους κριτές των διαγωνισμών για να δοθεί μια πιο επίσημη μορφή στην εκδήλωση.

12.4. ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ

Οι πιο πάνω δραστηριότητες είναι ενδεικτικές και έχουν ως σκοπό να αποτελέσουν ερέθισμα τόσο για τους εκπαιδευτικούς όσο και για τους μαθητές/τριες για παραπέρα διερεύνηση του προγράμματος το οποίο έχουν επιλέξει για επέκταση της δραστηριοποίησής τους μέσα στο Κέντρο στα πλαίσια της σχολικής τους μονάδας.

Η κάθε ομάδα μετά την ολοκλήρωση της συμμετοχής της στα προγράμματα συμπληρώνει, αποστέλλει το σχετικό έντυπο, το οποίο υπάρχει στο τέλος του βιβλιαρίου, δηλώνοντας το πρόγραμμα και τις δραστηριότητες με τις οποίες θα ασχοληθεί μέσα στη σχολική μονάδα. Το έντυπο να αποσταλεί στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, το αργότερο σε διάστημα δύο βδομάδων από την επίσκεψη των ομάδων στο Κέντρο.

Το παραγόμενο προϊόν από την εφαρμογή των προγραμμάτων στα πλαίσια του σχολείου θα πρέπει να αποσταλεί στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, το αργότερο μέχρι τις 10.6.2007:

Φ/δι Αραβέλλας Ζαχαρίου

στη διεύθυνση

Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου

Τ.Θ. 12720

2252

Λευκωσία

Το εκπαιδευτικό υλικό που θα συγκεντρωθεί από τα προγράμματα επέκτασης θα αποτελέσει τη βάση για τη δημιουργία τράπεζας δεδομένων, στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά και στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, το οποίο θα μπορεί να αξιοποιηθεί από τους εκπαιδευτικούς των διαφόρων βαθμίδων.